Rozrachunki, należności i zobowiązania

Dlaczego tak: Art. 35c ustawy o rachunkowości stanowi, że w przypadku ustania przyczyny, dla której dokonano odpisu aktualizującego, równowartość całości lub odpowiedniej części uprzednio dokonanego odpisu zwiększa wartość danego składnika aktywów i podlega zaliczeniu odpowiednio do pozostałych przychodów operacyjnych lub przychodów finansowych. W przypadku należności handlowych, które są należnościami operacyjnymi, rozwiązanie odpisu zwiększy pozostałe przychody operacyjne. Zmniejszenie należności czy korekta lat poprzednich są nieprawidłowe.

Podstawa prawna: ustawa o rachunkowości (Dz.U. 2026 poz. 522), art. 35c

Pułapka: Częstym błędem jest księgowanie rozwiązania odpisu jako zmniejszenia kosztów, podczas gdy prawidłowe jest ujęcie przychodu.

Dlaczego tak: Zgodnie z art. 35b ust. 3 ustawy o rachunkowości, należności umorzone, przedawnione lub nieściągalne zmniejszają dokonane uprzednio odpisy aktualizujące ich wartość. W efekcie zmniejsza się zarówno wartość należności brutto, jak i odpis aktualizujący, co nie wpływa na wynik finansowy. Gdyby odpis nie był wcześniej dokonany, wówczas umorzenie należności zaliczone zostałoby do pozostałych kosztów operacyjnych na podstawie ust. 4.

Podstawa prawna: ustawa o rachunkowości (Dz.U. 2026 poz. 522), art. 35b ust. 3

Pułapka: Zdający często błędnie ujmują umorzenie należności jako koszt, pomijając fakt, że odpis aktualizujący już obciążył wynik wcześniej.

Dlaczego tak: Zgodnie z ustawą o rachunkowości, w przypadku ustania przyczyny dokonania odpisu aktualizującego, równowartość odpisu zwiększa wartość danego składnika aktywów i podlega zaliczeniu do pozostałych przychodów operacyjnych lub przychodów finansowych. Po otrzymaniu zapłaty należność jest uregulowana, więc odpis należy rozwiązać przez zwiększenie wartości należności, a otrzymaną kwotę zaliczyć na poczet tej należności. Nie powstaje przychód z tytułu otrzymania zapłaty, ponieważ przychód został już rozpoznany w momencie sprzedaży.

Podstawa prawna: ustawa o rachunkowości (Dz.U. 2026 poz. 522), art. 35c

Pułapka: Zdający często błędnie uznają otrzymaną zapłatę za przychód, podczas gdy właściwe jest rozwiązanie odpisu i zarachowanie wpłaty na należność.

Dlaczego tak: Zgodnie z art. 35c ustawy o rachunkowości, w przypadku ustania przyczyny odpisu, równowartość uprzednio dokonanego odpisu zwiększa wartość aktywów i podlega zaliczeniu do przychodów odpowiednio operacyjnych lub finansowych. Zatem odpis należy odwrócić, a przychód ująć w zależności od rodzaju należności.

Podstawa prawna: ustawa o rachunkowości (Dz.U. 2026 poz. 522), art. 35c

Pułapka: Automatyczne ujęcie przychodu w pozostałych przychodach operacyjnych bez rozróżnienia rodzaju należności.

Dlaczego tak: W przypadku ustania przyczyny, dla której dokonano odpisu aktualizującego, równowartość odpowiedniej części uprzednio dokonanego odpisu zwiększa wartość danego składnika aktywów i podlega zaliczeniu do pozostałych przychodów operacyjnych lub przychodów finansowych - zależnie od rodzaju należności. Dla należności z tytułu dostaw i usług będzie to pozostały przychód operacyjny. Zaliczenie do przychodów finansowych dotyczyłoby należności o charakterze finansowym, a brak zmniejszenia odpisu byłby błędny, gdyż odpis powinien być skorygowany do właściwej wysokości.

Podstawa prawna: ustawa o rachunkowości (Dz.U. 2026 poz. 522), art. 35c

Pułapka: Zdający zapominają o konieczności zmniejszenia odpisu aktualizującego i od razu ujmują przychód.

Dlaczego tak: Zapłata należności w walucie obcej to operacja gospodarcza, którą ujmuje się po kursie faktycznie zastosowanym w dniu zapłaty, wynikającym z charakteru operacji (np. kurs banku, przez który dokonano przelewu). Kurs średni NBP z dnia sprzedaży lub z dnia wymagalności nie jest właściwy, podobnie jak kurs średni z dnia zapłaty - ten stosuje się tylko wtedy, gdy nie jest zasadny kurs faktycznie zastosowany, np. przy braku wyceny bankowej.

Podstawa prawna: ustawa o rachunkowości (Dz.U. 2026 poz. 522), art. 30 ust. 2 pkt 1

Pułapka: Mylenie kursu do operacji gospodarczych (faktycznie zastosowany) z kursem do wyceny bilansowej (średni NBP).

Dlaczego tak: Odpis aktualizujący należności, z których zapłatą dłużnik zalega, a spłata w umownej kwocie nie jest prawdopodobna, tworzy się do wysokości niepokrytej gwarancją lub innym zabezpieczeniem. Pełna wysokość dotyczy przypadków oddalenia wniosku o ogłoszenie upadłości, a 50% nie jest wartością ustawową.

Podstawa prawna: ustawa o rachunkowości (Dz.U. 2026 poz. 522), art. 35b ust. 1 pkt 3

Pułapka: Częstym błędem jest tworzenie odpisu w pełnej wysokości, podczas gdy ustawa ogranicza go do kwoty nieobjętej zabezpieczeniem.

Dlaczego tak: Wzrost zobowiązania z 9.800 zł do 10.000 zł oznacza ujemną różnicę kursową, która obciąża koszty finansowe. Dodatnia różnica kursowa zwiększyłaby przychody finansowe, a zmniejszenie kosztów byłoby niepoprawne. Zmniejszenie wartości zobowiązania nie jest księgowaniem różnicy kursowej.

Podstawa prawna: ustawa o rachunkowości (Dz.U. 2026 poz. 522), art. 30 ust. 4

Pułapka: Częstym błędem jest odwrócenie kierunku - przy wzroście zobowiązania księguje się koszty, a przy spadku przychody.

Dlaczego tak: Na dzień bilansowy zobowiązania wyrażone w walutach obcych wycenia się po średnim kursie NBP obowiązującym na ten dzień, niezależnie od kursu faktycznie zastosowanego przy późniejszej zapłacie. Różnica kursowa powstanie przy zapłacie i zostanie odniesiona w koszty lub przychody finansowe. W bilansie wykazuje się zobowiązanie w kwocie 5 000 EUR * 4,50 zł/EUR = 22 500 zł.

Podstawa prawna: ustawa o rachunkowości (Dz.U. 2026 poz. 522), art. 30 ust. 1 pkt 1

Pułapka: Uwzględnianie kursu faktycznie zastosowanego przy wycenie bilansowej, podczas gdy wycena bilansowa odbywa się po kursie średnim NBP.

Dlaczego tak: Zgodnie z art. 30 ust. 2 pkt 1 ustawy o rachunkowości, zapłatę należności lub zobowiązań w walucie obcej ujmuje się po kursie faktycznie zastosowanym w tym dniu, wynikającym z charakteru operacji. W tym przypadku kurs faktycznie zastosowany to 4,30 zł/euro. Pozostałe kursy nie są właściwe dla zapłaty.

Podstawa prawna: ustawa o rachunkowości (Dz.U. 2026 poz. 522), art. 30 ust. 2 pkt 1

Pułapka: Zdający często mylnie stosują kurs średni NBP z dnia poprzedzającego, nie pamiętając, że dla zapłaty należności właściwy jest kurs faktycznie zastosowany.

Dlaczego tak: Należności zabezpieczone wekslami, które nie zostały wykupione, są wykazywane w bilansie jako należności wekslowe, zgodnie z zasadą prezentacji w układzie bilansowym. Należność z tytułu dostaw i usług jest przekształcana na należność wekslową w momencie otrzymania weksla.

Podstawa prawna: ustawa o rachunkowości - załącznik nr 1 (bilans), pozycja B.II.2 (Dz.U. 2026 poz. 522)

Pułapka: Zdający często pozostawiają należność w pozycji dostaw i usług, nie przenosząc jej do należności wekslowych.

Dlaczego tak: Weksel otrzymany jako zabezpieczenie należności nie zmienia charakteru należności - pozostaje on należnością z tytułu dostaw i usług. Wykazuje się go w należnościach krótkoterminowych, jeśli termin płatności przypada w ciągu 12 miesięcy od dnia bilansowego. Nie jest to inwestycja, gdyż jednostka nie zamierza nim obracać, lecz ma on zabezpieczyć spłatę należności.

Podstawa prawna: ustawa o rachunkowości, załącznik nr 1, bilans - aktywa obrotowe, należności krótkoterminowe (Dz.U. 2026 poz. 522)

Pułapka: Traktowanie weksla jako inwestycji krótkoterminowej lub papieru wartościowego, podczas gdy w istocie jest to tylko forma zabezpieczenia należności.

Dlaczego tak: Weksel otrzymany jako zabezpieczenie należności nie powoduje wygaśnięcia pierwotnego zobowiązania; należność nadal istnieje, a weksel jest jedynie jej zabezpieczeniem. W praktyce oznacza to przeniesienie salda na konto należności wekslowe w ramach rozrachunków z odbiorcami. Nie jest to operacja pozabilansowa, gdyż weksel stanowi wierzytelność. Weksel nie jest środkiem pieniężnym.

Podstawa prawna: ustawa o rachunkowości (Dz.U. 2026 poz. 522), art. 30 i zasady funkcjonowania kont rozrachunkowych

Pułapka: Zdający traktują otrzymanie weksla jako zdarzenie pozabilansowe, choć zmienia ono formę należności.

Dlaczego tak: Operacje gospodarcze wyrażone w walutach obcych ujmuje się w księgach na dzień ich przeprowadzenia, a jeżeli nie jest zasadne zastosowanie kursu faktycznego, po średnim kursie NBP z dnia poprzedzającego ten dzień. Zatem zobowiązanie wycenia się po kursie 4,30 zł/EUR, co daje 43 000 zł (10 000 EUR x 4,30 zł).

Podstawa prawna: ustawa o rachunkowości (Dz.U. 2026 poz. 522), art. 30 ust. 2 pkt 2

Pułapka: Użycie kursu z dnia operacji zamiast z dnia poprzedzającego, gdy nie ma kursu faktycznie zastosowanego.

Dlaczego tak: Art. 35c ustawy o rachunkowości stanowi, że w przypadku ustania przyczyny odpisu aktualizującego, równowartość odpisu zwiększa wartość danego składnika aktywów i podlega zaliczeniu do pozostałych przychodów operacyjnych lub przychodów finansowych. Dla należności handlowych właściwe są pozostałe przychody operacyjne. Nie koryguje się kosztów ani kapitałów.

Podstawa prawna: ustawa o rachunkowości (Dz.U. 2026 poz. 522), art. 35c

Pułapka: Zdający chcą korygować koszty, zamiast wykazać przychód, co wynika wprost z przepisu.

Dlaczego tak: Weksel otrzymany od kontrahenta stanowi weksel obcy (trasowany) i jest formą zabezpieczenia należności. Na dzień bilansowy wycenia się go w wartości nominalnej, zgodnie z zasadą ostrożności, jeżeli nie występuje utrata wartości. Nie przenosi się go na weksle własne, a wycena według skorygowanej ceny nabycia dotyczy należności długoterminowych.

Podstawa prawna: ustawa o rachunkowości (Dz.U. 2026 poz. 522), art. 28 ust. 1 pkt 7 i zasady wyceny aktywów finansowych

Pułapka: Zdający często mylą weksle własne (wystawione przez jednostkę) z wekslami obcymi (otrzymanymi) oraz stosują wycenę według wartości godziwej zamiast nominalnej.

Dlaczego tak: Weksel otrzymany jako zabezpieczenie zapłaty stanowi należność wekslową, która jest aktywem obrotowym, jeśli termin wymagalności nie przekracza 12 miesięcy. Należność warunkowa dotyczy sytuacji, gdy weksel jest jedynie gwarancją, a nie samodzielną wierzytelnością, ale w praktyce otrzymany weksel własny dłużnika jest ujmowany jako należność. Nie jest środkiem pieniężnym, ani należnością długoterminową, chyba że termin wymagalności przekracza 12 miesięcy.

Podstawa prawna: ustawa o rachunkowości (Dz.U. 2026 poz. 522), art. 3 ust. 1 pkt 18 (należności krótkoterminowe)

Pułapka: Zdający często mylą weksel własny z wekslem obcym i traktują go jako zobowiązanie, a nie należność.

Dlaczego tak: Art. 35b ust. 1 pkt 1 ustawy o rachunkowości stanowi, że w przypadku należności od dłużników postawionych w stan likwidacji lub upadłości, odpis aktualizujący dokonywany jest do wysokości należności nieobjętej gwarancją lub innym zabezpieczeniem, zgłoszonej likwidatorowi lub sędziemu-komisarzowi. Warianty mówiące o pełnej wysokości, 50% czy warunku 6-miesięcznej zaległości nie znajdują oparcia w przepisach.

Podstawa prawna: ustawa o rachunkowości (Dz.U. 2026 poz. 522), art. 35b ust. 1 pkt 1

Pułapka: Zdający często zapominają o ograniczeniu odpisu do części nieobjętej zabezpieczeniem i pomijają wymóg zgłoszenia wierzytelności likwidatorowi.

Dlaczego tak: Art. 35b ust. 1 pkt 3 ustawy o rachunkowości stanowi, że dla należności kwestionowanych przez dłużników oraz z których zapłatą dłużnik zalega, a według oceny sytuacji majątkowej i finansowej dłużnika spłata w umownej kwocie nie jest prawdopodobna, odpis aktualizujący dokonywany jest do wysokości niepokrytej gwarancją lub innym zabezpieczeniem. Pełna wysokość odpisu dotyczy przypadków, gdy majątek dłużnika nie wystarcza na zaspokojenie kosztów postępowania, a 50% nie znajduje oparcia w przepisach.

Podstawa prawna: ustawa o rachunkowości (Dz.U. 2026 poz. 522), art. 35b ust. 1 pkt 3

Pułapka: Zdający często pomijają ograniczenie odpisu do części nieobjętej zabezpieczeniem, szczególnie gdy zabezpieczenie jest częściowe.

Dlaczego tak: W przypadku należności od dłużników objętych postępowaniem restrukturyzacyjnym odpis aktualizujący tworzy się do wysokości należności nieobjętej gwarancją lub innym zabezpieczeniem, zgłoszonej w spisie wierzytelności. Odpis w pełnej wysokości dotyczy np. oddalenia wniosku o upadłość przy niewystarczającym majątku dłużnika, a nie postępowania restrukturyzacyjnego. Wysokość odpisu nie jest ograniczona do 50% wartości.

Podstawa prawna: ustawa o rachunkowości (Dz.U. 2026 poz. 522), art. 35b ust. 1 pkt 1

Pułapka: Pomijanie warunku zgłoszenia wierzytelności w spisie wierzytelności lub błędne uznanie, że zabezpieczenie nie ma znaczenia.

Dlaczego tak: Art. 35b ust. 1 pkt 3 ustawy o rachunkowości stanowi, że należności kwestionowane przez dłużników oraz te, których spłata w umownej kwocie nie jest prawdopodobna, aktualizuje się do wysokości niepokrytej gwarancją lub innym zabezpieczeniem. Pełna wysokość dotyczy przypadków oddalenia wniosku o upadłość, a odpis w wysokości 50% nie wynika z przepisów. Upadłość dłużnika nie jest warunkiem koniecznym dla dokonania odpisu.

Podstawa prawna: ustawa o rachunkowości (Dz.U. 2026 poz. 522), art. 35b ust. 1 pkt 3

Pułapka: Pomijanie zabezpieczeń należności przy ustalaniu wysokości odpisu aktualizującego.

Dlaczego tak: Należność umorzona w całości (20 000 zł) zostaje wyksięgowana. Odpis aktualizujący (8 000 zł) zmniejsza wartość należności, więc w momencie umorzenia odpis jest wykorzystywany w całości (8 000 zł), a pozostała część należności (12 000 zł) już została zapłacona, więc nie ma dodatkowego kosztu. Działanie: 20 000 - 8 000 = 12 000 (zapłacone), odpis 8 000, koszt 0.

Podstawa prawna: ustawa o rachunkowości (Dz.U. 2026 poz. 522), art. 35b ust. 3

Pułapka: Zdający często błędnie odnoszą całą kwotę umorzenia do kosztów, nie uwzględniając wcześniejszego odpisu aktualizującego.

Dlaczego tak: Zgodnie z art. 30 ust. 2 pkt 1 ustawy o rachunkowości, operacje gospodarcze dotyczące zapłaty należności lub zobowiązań w walutach obcych ujmuje się po kursie faktycznie zastosowanym w tym dniu, wynikającym z charakteru operacji. W przypadku zapłaty należności, kursem faktycznie zastosowanym jest kurs, po którym bank przeliczył wpływające środki. Kurs średni NBP z dnia poprzedzającego ma zastosowanie, gdy nie jest zasadne użycie kursu faktycznie zastosowanego lub w przypadku pozostałych operacji.

Podstawa prawna: ustawa o rachunkowości (Dz.U. 2026 poz. 522), art. 30 ust. 2 pkt 1

Pułapka: Częstym błędem jest stosowanie kursu średniego NBP z dnia poprzedzającego dla operacji zapłaty, mimo że przepis preferuje kurs faktycznie zastosowany.

Dlaczego tak: Wzrost kursu waluty powoduje wzrost wartości zobowiązania, co stanowi ujemną różnicę kursową zaliczaną do kosztów finansowych (art. 30 ust. 4). Dodatnia różnica kursowa zwiększyłaby przychody finansowe, ale tutaj kurs wzrósł, więc zobowiązanie jest wyższe.

Podstawa prawna: ustawa o rachunkowości (Dz.U. 2026 poz. 522), art. 30 ust. 4

Pułapka: Częstym błędem jest kierowanie różnic kursowych od zobowiązań do pozostałych kosztów operacyjnych, podczas gdy przepis wskazuje na koszty finansowe.

Dlaczego tak: Wzrost kursu waluty powoduje zwiększenie wartości zobowiązania w złotówkach, co stanowi ujemną różnicę kursową. Zgodnie z art. 30 ust. 4 ustawy o rachunkowości, różnice kursowe dotyczące zobowiązań zalicza się do kosztów finansowych, a więc po stronie Wn konta „Koszty finansowe”. Ujęcie po stronie przychodów finansowych byłoby właściwe dla dodatniej różnicy kursowej, pozostałe koszty operacyjne nie dotyczą różnic kursowych od zobowiązań handlowych, a kapitał z aktualizacji wyceny dotyczy przeszacowania inwestycji długoterminowych.

Podstawa prawna: ustawa o rachunkowości (Dz.U. 2026 poz. 522), art. 30 ust. 4

Pułapka: Zdający często mylą ujemną i dodatnią różnicę kursową, a także przypisują je do złych kategorii przychodów/kosztów.

Dlaczego tak: Ustawa o rachunkowości nie przewiduje zwolnienia jednostek mikro i małych z obowiązku dokonywania odpisów aktualizujących należności na podstawie art. 35b. Odpisy aktualizujące są elementem wyceny bilansowej i obowiązują wszystkie jednostki, chyba że ich skutek jest nieistotny dla rzetelnego i jasnego obrazu sytuacji majątkowej i finansowej jednostki (zasada istotności). Wyłącznie posiadanie statusu jednostki mikro lub małej nie zwalnia z obowiązku.

Podstawa prawna: ustawa o rachunkowości (Dz.U. 2026 poz. 522), art. 35b i zasada istotności

Pułapka: Częstym błędem jest przekonanie, że uproszczenia dla jednostek mikro i małych obejmują rezygnację z odpisów aktualizujących.

Dlaczego tak: Odsetki za opóźnienie w zapłacie należności, niezwiązane bezpośrednio ze sprzedażą, stanowią przychody finansowe. Ujmuje się je w momencie ich naliczenia, czyli w dniu wystawienia noty odsetkowej, zgodnie z zasadą memoriału. Nie są to przychody operacyjne ani przychody ze sprzedaży, ponieważ nie dotyczą bezpośrednio dostawy towarów, lecz opóźnienia w płatności. Otrzymanie zapłaty nie jest momentem ujęcia przychodu z tytułu odsetek.

Podstawa prawna: ustawa o rachunkowości (Dz.U. 2026 poz. 522), art. 30 ust. 2, art. 42 ust. 3

Pułapka: Przypisywanie odsetek za opóźnienie do przychodów operacyjnych lub traktowanie ich jako przychodów ze sprzedaży.

Dlaczego tak: Zasada wyceny należności w kwocie wymagającej zapłaty obejmuje również odsetki za opóźnienie naliczone do dnia bilansowego, gdyż są one częścią należności. Odsetki za okres po dniu bilansowym nie są jeszcze wymagalne, a dyskonto dotyczy wyceny według skorygowanej ceny nabycia, co jest wyjątkiem.

Podstawa prawna: ustawa o rachunkowości (Dz.U. 2026 poz. 522), art. 28 ust. 1 pkt 7 w zw. z art. 30

Pułapka: Częstym błędem jest doliczanie odsetek za cały okres płatności lub dyskontowanie należności krótkoterminowych, co jest dopuszczalne tylko w szczególnych przypadkach.

Dlaczego tak: Ustawa o rachunkowości stanowi, że operacje gospodarcze wyrażone w walutach obcych ujmuje się na dzień ich przeprowadzenia po kursie faktycznie zastosowanym w tym dniu, wynikającym z charakteru operacji - w przypadku zapłaty należności lub zobowiązań. Kurs średni NBP z dnia poprzedzającego stosuje się tylko wtedy, gdy nie jest zasadne zastosowanie kursu faktycznie zastosowanego. Kurs z dnia wystawienia faktury nie jest właściwy dla zapłaty, a kurs kupna banku nie jest przewidziany w ustawie.

Podstawa prawna: ustawa o rachunkowości (Dz.U. 2026 poz. 522), art. 30 ust. 2 pkt 1

Pułapka: Zdający często wybierają kurs średni NBP z dnia poprzedzającego, nie pamiętając, że przy zapłacie należności priorytet ma kurs faktycznie zastosowany.

Dlaczego tak: Należności nieściągalne, od których nie dokonano odpisu aktualizującego, zalicza się do pozostałych kosztów operacyjnych (lub kosztów finansowych, zależnie od rodzaju). W tym przypadku należność z tytułu dostaw i usług obciąża pozostałe koszty operacyjne. Księgowanie po stronie Ma konta rozrachunków likwiduje należność. Opcja z kosztami finansowymi jest właściwa tylko dla należności o charakterze finansowym, a pozostałe są nieprawidłowe.

Podstawa prawna: ustawa o rachunkowości (Dz.U. 2026 poz. 522), art. 35b ust. 4

Pułapka: Częstym błędem jest księgowanie odpisania należności na koncie odpisów aktualizujących, które stosuje się tylko wcześniej, gdy odpis był utworzony.

Dlaczego tak: Należność brutto wynosi 12 300 zł (10 000 zł netto + 23% VAT). Odpis aktualizujący wynosi 50% z 12 300 zł = 6 150 zł. Po otrzymaniu zapłaty w wysokości 6 000 zł, odpis ten jest zbędny w części, na którą otrzymano zapłatę, czyli w całości, dlatego należy go zmniejszyć o 6 150 zł, uznając pozostałe przychody operacyjne (art. 35c).

Podstawa prawna: ustawa o rachunkowości (Dz.U. 2026 poz. 522), art. 35c

Pułapka: Błędem jest zmniejszanie odpisu o kwotę otrzymanej zapłaty netto (6 000 zł) zamiast o kwotę odpisu przypadającego na tę zapłatę (6 150 zł).

Dlaczego tak: Zgodnie z art. 35c ustawy o rachunkowości, w przypadku ustania przyczyny odpisu, równowartość odpisu zwiększa wartość składnika aktywów i jest zaliczana do pozostałych przychodów operacyjnych lub przychodów finansowych, w zależności od rodzaju należności. W przypadku należności typowo operacyjnych będzie to pozostały przychód operacyjny. Zmniejszenie kosztów finansowych nie jest właściwe, bo korekta dotyczy przychodów.

Podstawa prawna: ustawa o rachunkowości (Dz.U. 2026 poz. 522), art. 35c

Pułapka: Zdający często mylą kierunek korekty - zamiast przychodu wskazują zmniejszenie kosztu, co jest nieprawidłowe.

Dlaczego tak: Odsetki za opóźnienie w zapłacie należności są przychodem finansowym, zgodnie z ustawą o rachunkowości. Nie stanowią one przychodu operacyjnego ani przychodu ze sprzedaży, ponieważ nie są bezpośrednio związane z podstawową działalnością operacyjną. Nie są również rozliczane międzyokresowo.

Podstawa prawna: ustawa o rachunkowości (Dz.U. 2026 poz. 522), art. 3 ust. 1 pkt 32 (przychody finansowe)

Pułapka: Częstą pomyłką jest ujęcie odsetek jako pozostałych przychodów operacyjnych, podczas gdy właściwa kategoria to przychody finansowe.

Dlaczego tak: Art. 35b ust. 1 pkt 3 ustawy o rachunkowości wymaga odpisu do wysokości niepokrytej gwarancją lub zabezpieczeniem dla należności kwestionowanych przez dłużników oraz tych, co do których spłata nie jest prawdopodobna. Pozostałe przypadki dotyczą innych zasad: pkt 1 - do wysokości nieobjętej zabezpieczeniem, pkt 2 - w pełnej wysokości, pkt 5 - w wysokości wiarygodnie oszacowanej.

Podstawa prawna: ustawa o rachunkowości (Dz.U. 2026 poz. 522), art. 35b ust. 1 pkt 3

Pułapka: Zdający mylą różne podstawy odpisów - niektórzy przypisują zasadę niepokrytej gwarancji do wszystkich przypadków, podczas gdy przepis różnicuje wysokość odpisu.

Dlaczego tak: Różnice kursowe powstają przy wycenie na dzień bilansowy aktywów i pasywów wyrażonych w walutach obcych, w tym zobowiązań (art. 30 ust. 4). Przeliczenie środków pieniężnych to też różnica, ale wariant wskazuje tylko przeliczenie, nie różnicę. Zmiana kursu po dniu bilansowym nie wpływa na księgi. Wycena na dzień powstania jest ujęciem operacji, a nie różnicą.

Podstawa prawna: ustawa o rachunkowości (Dz.U. 2026 poz. 522), art. 30 ust. 4

Pułapka: Zdający mylą różnice kursowe z samym przeliczeniem - istotne jest powstanie różnicy między kursem wyceny a kursem poprzednim.

Dlaczego tak: Zgodnie z art. 30 ust. 1 pkt 1 ustawy o rachunkowości, na dzień bilansowy aktywa i pasywa wyrażone w walutach obcych wycenia się po średnim kursie ogłoszonym dla danej waluty przez NBP na ten dzień. Kurs faktycznie zastosowany dotyczy operacji gospodarczych na dzień ich przeprowadzenia, a kurs z dnia poprzedzającego stosuje się do operacji, gdy nie jest zasadne zastosowanie kursu faktycznego. Kurs kupna banku nie jest podstawą wyceny bilansowej.

Podstawa prawna: ustawa o rachunkowości (Dz.U. 2026 poz. 522), art. 30 ust. 1 pkt 1

Pułapka: Zdający mylą kursy stosowane do operacji bieżących (art. 30 ust. 2) z kursem obowiązującym na dzień bilansowy.

Dlaczego tak: Zgodnie z art. 30 ust. 1 pkt 1 ustawy o rachunkowości, na dzień bilansowy wyrażone w walutach obcych składniki aktywów i pasywów wycenia się po obowiązującym na ten dzień średnim kursie ogłoszonym dla danej waluty przez NBP. Kurs faktycznie zastosowany przy powstaniu należności ma znaczenie dla ujęcia operacji w księgach na dzień jej przeprowadzenia, a nie dla wyceny bilansowej. Dlatego nieprawidłowe jest użycie kursu historycznego, średniej arytmetycznej czy warunkowego stosowania kursu bilansowego tylko gdy jest wyższy.

Podstawa prawna: ustawa o rachunkowości (Dz.U. 2026 poz. 522), art. 30 ust. 1 pkt 1

Pułapka: Częstym błędem jest mylenie kursu właściwego do ujęcia operacji w księgach (kurs faktycznie zastosowany lub średni NBP z dnia poprzedzającego) z kursem obowiązującym na dzień wyceny bilansowej.

Dlaczego tak: Należność została ujęta w księgach po kursie faktycznie zastosowanym przy zapłacie, czyli 4,20 zł/EUR, co daje 42 000 zł. Na dzień bilansowy wyceniono ją po kursie średnim NBP 4,30 zł/EUR, czyli 43 000 zł. Różnica między wyceną bilansową a kwotą otrzymaną wynosi 1 000 zł (43 000 - 42 000) i jest ujemna, ponieważ kurs w dniu zapłaty był niższy niż na dzień bilansowy. Powstałą różnicę zalicza się do kosztów finansowych.

Podstawa prawna: ustawa o rachunkowości (Dz.U. 2026 poz. 522), art. 30 ust. 1 i art. 30 ust. 4

Pułapka: Zdający często mylą znak różnicy: gdy kurs w dniu zapłaty jest niższy niż na dzień bilansowy, powstaje różnica ujemna, a nie dodatnia.

Dlaczego tak: Zgodnie z ustawą o rachunkowości, na dzień bilansowy składniki aktywów i pasywów wyrażone w walutach obcych wycenia się po obowiązującym na ten dzień średnim kursie ogłoszonym przez NBP. Kurs faktycznie zastosowany dotyczy operacji gospodarczych, a kurs z dnia poprzedzającego - zapłaty należności lub zobowiązań, gdy nie jest zasadny kurs faktyczny.

Podstawa prawna: ustawa o rachunkowości (Dz.U. 2026 poz. 522), art. 30 ust. 1 pkt 1 oraz ust. 2

Pułapka: Pomylenie zasad wyceny na dzień bilansowy z zasadami wyceny operacji gospodarczych na dzień ich przeprowadzenia.

Dlaczego tak: Art. 30 ust. 1 pkt 1 ustawy o rachunkowości obejmuje wyceną na dzień bilansowy wszystkie aktywa i pasywa w walutach obcych, w tym środki pieniężne, po średnim kursie NBP. Wyjątek dotyczy wyłącznie gotówki znajdującej się w jednostkach prowadzących kupno i sprzedaż walut, która jest wyceniana po kursie zakupu, nie wyższym niż średni kurs NBP. Kurs historyczny nie jest podstawą wyceny bilansowej, a kursy bankowe mają zastosowanie do operacji bieżących.

Podstawa prawna: ustawa o rachunkowości (Dz.U. 2026 poz. 522), art. 30 ust. 1 pkt 1

Pułapka: Niektórzy uważają, że środki na rachunku walutowym wycenia się po kursie historycznym, co jest błędne na dzień bilansowy.