Przejdź do treści
Bilansjusz.pl
Zaloguj się Załóż konto

Rozrachunki, należności i zobowiązania

Rozrachunki z odbiorcami i dostawcami, z pracownikami, z tytułów publicznoprawnych, z właścicielami. Formy rozliczeń gotówkowych i bezgotówkowych, weksle, odsetki za opóźnienie. Rozrachunki w walutach obcych i różnice kursowe. Odpisy aktualizujące należności, należności sporne i przedawnione, ich ujęcie w księgach i wyksięgowanie.

Blok II programu: Rachunkowość finansowa. W tej dziedzinie mamy 70 pytań. Materiał służy ścieżkom: SKwP, biegły rewident, technik rachunkowości.

Na dzień bilansowy należność wyrażona w walucie obcej, dla której Narodowy Bank Polski nie ogłasza kursu, wycenia się według kursu:

  1. a) ustalonego w relacji do wskazanej przez jednostkę waluty odniesienia, której kurs jest ogłaszany przez NBP poprawna
  2. b) średniego ogłoszonego przez NBP dla tej waluty z dnia poprzedzającego dzień bilansowy
  3. c) faktycznie zastosowanego w dniu powstania należności, wynikającego z charakteru operacji
  4. d) kupna banku obsługującego jednostkę, pomniejszonego o marżę banku
Bilansjusz wyjaśnia:

Dlaczego tak: Ustawa o rachunkowości w art. 30 ust. 3 stanowi, że gdy NBP nie ogłasza kursu dla danej waluty, jej kurs określa się w relacji do wskazanej przez jednostkę waluty odniesienia, której kurs jest ogłaszany. Pozostałe odpowiedzi odnoszą się do kursów stosowanych przy operacjach lub wycenie walut, dla których NBP ogłasza kursy.

Podstawa prawna: ustawa o rachunkowości (Dz.U. 2026 poz. 522), art. 30 ust. 3

Pułapka: Zdający często mylą zasadę wyceny walut nie notowanych przez NBP z kursem średnim NBP z dnia poprzedzającego lub kursem faktycznie zastosowanym.

Na dzień bilansowy należności wyrażone w walucie obcej wycenia się po:

  1. a) kursie faktycznie zastosowanym w dniu powstania należności
  2. b) średnim kursie ogłoszonym przez NBP na dzień wyceny poprawna
  3. c) kursie kupna banku obsługującego jednostkę
  4. d) średnim kursie NBP z dnia poprzedzającego dzień wyceny
Bilansjusz wyjaśnia:

Dlaczego tak: Na dzień bilansowy aktywa i pasywa wyrażone w walutach obcych wycenia się po średnim kursie ogłoszonym przez NBP na ten dzień. Kurs faktycznie zastosowany dotyczy operacji gospodarczych na dzień ich przeprowadzenia, a kurs z dnia poprzedzającego - pozostałych operacji. Kurs kupna banku nie jest podstawą wyceny bilansowej.

Podstawa prawna: ustawa o rachunkowości (Dz.U. 2026 poz. 522), art. 30 ust. 1 pkt 1

Pułapka: Najczęściej mylone są kursy: średni NBP na dzień bilansowy z kursem średnim NBP z dnia poprzedzającego operację.

Na dzień bilansowy należności wyrażone w walutach obcych wycenia się po:

  1. a) kursie kupna banku obsługującego jednostkę
  2. b) kursie sprzedaży banku obsługującego jednostkę
  3. c) średnim kursie ogłoszonym dla danej waluty przez Narodowy Bank Polski na ten dzień poprawna
  4. d) kursie faktycznie zastosowanym w dniu powstania należności
Bilansjusz wyjaśnia:

Dlaczego tak: Art. 30 ust. 1 pkt 1 ustawy o rachunkowości stanowi, że na dzień bilansowy składniki aktywów i pasywów wyrażone w walutach obcych wycenia się po średnim kursie ogłoszonym dla danej waluty przez NBP na ten dzień. Kursy bankowe dotyczą operacji zapłaty, a kurs faktycznie zastosowany - ujęcia operacji, nie wyceny bilansowej.

Podstawa prawna: ustawa o rachunkowości (Dz.U. 2026 poz. 522), art. 30 ust. 1 pkt 1

Pułapka: Częstym błędem jest stosowanie kursu bankowego lub kursu z dnia powstania należności do wyceny bilansowej.

Na dzień bilansowy należności wyrażone w walutach obcych wycenia się po kursie:

  1. a) średnim ogłoszonym przez Narodowy Bank Polski na ten dzień poprawna
  2. b) faktycznie zastosowanym przy zapłacie tych należności
  3. c) średnim ogłoszonym przez Narodowy Bank Polski z dnia poprzedzającego dzień bilansowy
  4. d) kupna banku obsługującego jednostkę
Bilansjusz wyjaśnia:

Dlaczego tak: Zgodnie z ustawą o rachunkowości, na dzień bilansowy składniki aktywów i pasywów wyrażone w walutach obcych wycenia się po średnim kursie ogłoszonym na ten dzień przez NBP. Kurs faktycznie zastosowany dotyczy operacji gospodarczych na dzień ich przeprowadzenia, a nie wyceny bilansowej. Kurs z dnia poprzedzającego stosuje się przy ujmowaniu operacji, gdy nie ma kursu faktycznie zastosowanego. Kurs kupna banku nie jest podstawą wyceny bilansowej.

Podstawa prawna: ustawa o rachunkowości (Dz.U. 2026 poz. 522), art. 30 ust. 1 pkt 1

Pułapka: Zdający często mylą kursy: na dzień bilansowy stosuje się kurs średni NBP z tego dnia, a nie z dnia poprzedzającego ani kurs faktycznie zastosowany.

Należność, którą dłużnik kwestionuje, a spłata w umownej kwocie nie jest prawdopodobna, należy objąć odpisem aktualizującym:

  1. a) do wysokości niepokrytej gwarancją lub innym zabezpieczeniem poprawna
  2. b) w pełnej wysokości należności
  3. c) do wysokości 50% wartości należności
  4. d) w wysokości równej kwocie podatku VAT
Bilansjusz wyjaśnia:

Dlaczego tak: Zgodnie z art. 35b ust. 1 pkt 3 ustawy o rachunkowości, należności kwestionowane przez dłużników, gdy spłata nie jest prawdopodobna, obejmuje się odpisem do wysokości niepokrytej gwarancją lub innym zabezpieczeniem. Pełna wysokość dotyczy przypadków oddalenia wniosku o upadłość, a pozostałe warianty nie są przewidziane.

Podstawa prawna: ustawa o rachunkowości (Dz.U. 2026 poz. 522), art. 35b ust. 1 pkt 3

Pułapka: Zdający mylą podstawy odpisów dla różnych kategorii należności, np. pełną wysokość dla dłużników w upadłości z wysokością niepokrytą zabezpieczeniem.

Należność, która uległa przedawnieniu, a jednostka wcześniej nie dokonała odpisu aktualizującego, powinna zostać:

  1. a) zaliczona do pozostałych kosztów operacyjnych lub kosztów finansowych poprawna
  2. b) wyksięgowana z ksiąg rachunkowych bez wpływu na wynik finansowy
  3. c) przeniesiona na konto rozrachunków warunkowych
  4. d) pokryta z kapitału zapasowego
Bilansjusz wyjaśnia:

Dlaczego tak: Zgodnie z art. 35b ust. 4 ustawy o rachunkowości, należności przedawnione, od których nie dokonano odpisów aktualizujących, zalicza się odpowiednio do pozostałych kosztów operacyjnych lub kosztów finansowych. Jeżeli odpis był, zmniejsza on ten odpis.

Podstawa prawna: ustawa o rachunkowości (Dz.U. 2026 poz. 522), art. 35b ust. 4

Pułapka: Uznanie, że przedawnienie automatycznie zwalnia z ujęcia kosztu, podczas gdy konieczne jest obciążenie wyniku.

Należność od dłużnika postawionego w stan upadłości, w części nieobjętej zabezpieczeniem, podlega odpisowi aktualizującemu do wysokości:

  1. a) pełnej wysokości należności
  2. b) wysokości należności nieobjętej gwarancją lub innym zabezpieczeniem, zgłoszonej sędziemu-komisarzowi poprawna
  3. c) wysokości należności przeterminowanej powyżej 180 dni
  4. d) wysokości należności, która według oceny jednostki jest nieściągalna, nie więcej jednak niż 50% wartości
Bilansjusz wyjaśnia:

Dlaczego tak: Ustawa o rachunkowości stanowi, że w przypadku dłużników w upadłości odpis aktualizujący dokonywany jest do wysokości należności nieobjętej gwarancją lub innym zabezpieczeniem, zgłoszonej sędziemu-komisarzowi. Pełna wysokość dotyczy przypadków oddalenia wniosku o ogłoszenie upadłości, gdy majątek dłużnika nie wystarcza na zaspokojenie kosztów postępowania. Pozostałe warianty nie są przewidziane w ustawie.

Podstawa prawna: ustawa o rachunkowości (Dz.U. 2026 poz. 522), art. 35b ust. 1 pkt 1

Pułapka: Częstym błędem jest odpisanie całej należności, podczas gdy odpis ograniczony jest do części nieobjętej zabezpieczeniem.

Należność przedawniona, na którą nie dokonano odpisu aktualizującego, zgodnie z ustawą o rachunkowości:

  1. a) zwiększa pozostałe koszty operacyjne poprawna
  2. b) zmniejsza przychody finansowe
  3. c) zwiększa koszty finansowe
  4. d) zmniejsza pozostałe przychody operacyjne
Bilansjusz wyjaśnia:

Dlaczego tak: Zgodnie z ustawą o rachunkowości, należności umorzone, przedawnione lub nieściągalne, od których nie dokonano odpisów aktualizujących lub dokonano ich w niepełnej wysokości, zalicza się odpowiednio do pozostałych kosztów operacyjnych lub kosztów finansowych - zależnie od rodzaju należności. W przypadku typowej należności z tytułu dostaw i usług jest to pozostały koszt operacyjny. Nie zmniejsza się przychodów, ani nie zwiększa kosztów finansowych dla należności operacyjnych.

Podstawa prawna: ustawa o rachunkowości (Dz.U. 2026 poz. 522), art. 35b ust. 4

Pułapka: Częstym błędem jest księgowanie przedawnionej należności w koszty finansowe, podczas gdy dla należności operacyjnych właściwe są pozostałe koszty operacyjne.

Należność przedawniona, na którą nie utworzono odpisu aktualizującego, zgodnie z ustawą o rachunkowości:

  1. a) zwiększa przychody finansowe
  2. b) zmniejsza należności i zwiększa pozostałe koszty operacyjne poprawna
  3. c) jest wyksięgowywana z ksiąg na podstawie decyzji zarządu bez wpływu na wynik finansowy
  4. d) powoduje utworzenie rezerwy na należności
Bilansjusz wyjaśnia:

Dlaczego tak: Zgodnie z art. 35b ust. 4 ustawy o rachunkowości, należności przedawnione, od których nie dokonano odpisów aktualizujących lub dokonano ich w niepełnej wysokości, zalicza się odpowiednio do pozostałych kosztów operacyjnych lub kosztów finansowych. Należność handlowa przedawniona obciąży pozostałe koszty operacyjne.

Podstawa prawna: ustawa o rachunkowości (Dz.U. 2026 poz. 522), art. 35b ust. 4

Pułapka: Zdający często mylnie uznają, że przedawnienie wymaga zgody zarządu lub że należność można po prostu wyksięgować bez wpływu na wynik, co jest nieprawidłowe.

Należność przedawniona, na którą nie utworzono odpisu aktualizującego, zostaje odpisana z ksiąg rachunkowych. Jak należy zaksięgować to zdarzenie?

  1. a) Wn „Pozostałe koszty operacyjne”, Ma „Rozrachunki z odbiorcami” poprawna
  2. b) Wn „Odpisy aktualizujące należności”, Ma „Rozrachunki z odbiorcami”
  3. c) Wn „Koszty finansowe”, Ma „Rozrachunki z odbiorcami”
  4. d) Wn „Rozrachunki z odbiorcami”, Ma „Pozostałe przychody operacyjne”
Bilansjusz wyjaśnia:

Dlaczego tak: Zgodnie z art. 35b ust. 4 ustawy o rachunkowości, należności umorzone, przedawnione lub nieściągalne, od których nie dokonano odpisów aktualizujących lub dokonano ich w niepełnej wysokości, zalicza się do pozostałych kosztów operacyjnych lub kosztów finansowych. W księgach oznacza to obciążenie kosztów i uznanie konta rozrachunków. Odpis aktualizujący zmniejsza się tylko wtedy, gdy został wcześniej utworzony, a koszty finansowe stosuje się dla należności o charakterze finansowym, nie zaś handlowym.

Podstawa prawna: ustawa o rachunkowości (Dz.U. 2026 poz. 522), art. 35b ust. 4

Pułapka: Mylenie sposobu księgowania należności z utworzonym odpisem (Wn odpis, Ma rozrachunki) z przypadkiem, gdy odpisu nie było.

Należność przedawniona, od której nie dokonano odpisu aktualizującego, po wyksięgowaniu z ksiąg rachunkowych:

  1. a) zwiększa pozostałe przychody operacyjne
  2. b) zwiększa przychody finansowe
  3. c) obciąża pozostałe koszty operacyjne poprawna
  4. d) obciąża koszty finansowe
Bilansjusz wyjaśnia:

Dlaczego tak: Należności umorzone, przedawnione lub nieściągalne, od których nie dokonano odpisów aktualizujących (lub dokonano w niepełnej wysokości), zalicza się odpowiednio do pozostałych kosztów operacyjnych lub kosztów finansowych - zależnie od rodzaju należności. W przypadku należności z tytułu dostaw i usług będą to pozostałe koszty operacyjne. Zwiększenie przychodów byłoby właściwe przy rozwiązaniu odpisu aktualizującego, a nie przy odpisaniu należności.

Podstawa prawna: ustawa o rachunkowości (Dz.U. 2026 poz. 522), art. 35b ust. 4

Pułapka: Mylenie sytuacji odpisania należności (koszt) z rozwiązaniem odpisu aktualizującego (przychód).

Należność przeterminowana, na którą nie dokonano odpisu aktualizującego, w momencie stwierdzenia jej nieściągalności obciąża:

  1. a) pozostałe koszty operacyjne lub koszty finansowe poprawna
  2. b) koszty sprzedaży
  3. c) koszty ogólnego zarządu
  4. d) kapitał zapasowy
Bilansjusz wyjaśnia:

Dlaczego tak: Zgodnie z art. 35b ust. 4 ustawy o rachunkowości, należności umorzone, przedawnione lub nieściągalne, od których nie dokonano odpisów aktualizujących lub dokonano ich w niepełnej wysokości, zalicza się odpowiednio do pozostałych kosztów operacyjnych lub kosztów finansowych. Pozostałe wskazane pozycje nie są miejscem odniesienia straty z tytułu nieściągalności.

Podstawa prawna: ustawa o rachunkowości (Dz.U. 2026 poz. 522), art. 35b ust. 4

Pułapka: Częstym błędem jest księgowanie nieściągalnych należności w koszty sprzedaży, podczas gdy przepis wskazuje na pozostałe koszty operacyjne lub finansowe.

Odpis aktualizujący wartość należności z tytułu dostaw i usług, utworzony w związku z trudną sytuacją finansową dłużnika, obciąża:

  1. a) koszty finansowe
  2. b) pozostałe koszty operacyjne poprawna
  3. c) koszty sprzedaży
  4. d) koszty ogólnego zarządu
Bilansjusz wyjaśnia:

Dlaczego tak: Zgodnie z art. 35b ust. 2 ustawy o rachunkowości, odpisy aktualizujące należności zalicza się do pozostałych kosztów operacyjnych lub do kosztów finansowych, zależnie od rodzaju należności. Dla typowych należności handlowych właściwe są pozostałe koszty operacyjne. Koszty sprzedaży i zarządu nie są przewidziane do odpisów aktualizujących.

Podstawa prawna: ustawa o rachunkowości (Dz.U. 2026 poz. 522), art. 35b ust. 2

Pułapka: Mylenie kwalifikacji odpisów aktualizujących - dla należności handlowych zawsze pozostałe koszty operacyjne, a nie koszty finansowe.

Pracownik spółki otrzymał zaliczkę na poczet podróży służbowej w wysokości 2 000 zł. Po powrocie rozliczył zaliczkę na kwotę 1 800 zł, a pozostałą część zwrócił do kasy. W księgach rachunkowych spółki operację zwrotu zaliczki należy zaksięgować:

  1. a) po stronie Ma konta Rozrachunki z pracownikami, Wn konta Kasa poprawna
  2. b) po stronie Wn konta Rozrachunki z pracownikami, Ma konta Kasa
  3. c) po stronie Wn konta Pozostałe rozrachunki, Ma konta Kasa
  4. d) po stronie Wn konta Rozrachunki z pracownikami, Ma konta Pozostałe przychody operacyjne
Bilansjusz wyjaśnia:

Dlaczego tak: Zwrot niewykorzystanej zaliczki powoduje zmniejszenie zobowiązania spółki wobec pracownika, które było ujęte na koncie Rozrachunki z pracownikami (po stronie Ma). Zaksięgowanie po stronie Ma tego konta w korespondencji z kontem Kasa jest prawidłowe, gdyż zwiększa saldo Ma lub zmniejsza saldo Wn konta rozrachunków.

Podstawa prawna: zasady funkcjonowania kont rozrachunkowych, ustawa o rachunkowości (Dz.U. 2026 poz. 522)

Pułapka: Częstym błędem jest odwrotne księgowanie, czyli ujęcie zwrotu po stronie Wn konta Rozrachunki z pracownikami, co jest poprawne tylko przy wypłacie zaliczki.

Spółka dokonała odpisu aktualizującego należność od odbiorcy, który zakwestionował jej zasadność. W następnym roku dłużnik uznał roszczenie i spłacił należność. Zgodnie z ustawą o rachunkowości, w momencie spłaty spółka powinna:

  1. a) uznać spłatę jako przychód finansowy w korespondencji z kontem rozrachunków
  2. b) odwrócić odpis aktualizujący i uznać go jako pozostały przychód operacyjny poprawna
  3. c) uznać spłatę jako przychód operacyjny bez odwracania odpisu
  4. d) odwrócić odpis aktualizujący i uznać go jako przychód z działalności podstawowej
Bilansjusz wyjaśnia:

Dlaczego tak: Zgodnie z art. 35c ustawy o rachunkowości, w przypadku ustania przyczyny dokonania odpisu, równowartość uprzednio dokonanego odpisu zwiększa wartość danego składnika aktywów i podlega zaliczeniu do pozostałych przychodów operacyjnych (lub przychodów finansowych, zależnie od rodzaju należności). Spłata należności oznacza ustanie przyczyny, więc odpis należy odwrócić.

Podstawa prawna: ustawa o rachunkowości (Dz.U. 2026 poz. 522), art. 35c

Pułapka: Częstym błędem jest uznanie spłaty bezpośrednio w przychody finansowe w korespondencji z rozrachunkami, z pominięciem odwrócenia odpisu.

Spółka otrzymała fakturę za zakup materiałów od dostawcy zagranicznego, opiewającą na 10 000 EUR. Płatność nastąpiła po 30 dniach. Na dzień powstania zobowiązania kurs średni NBP wynosił 4,20 zł/EUR, a w dniu zapłaty - 4,30 zł/EUR. Spółka ujęła zobowiązanie w księgach według kursu średniego NBP z dnia poprzedzającego dzień powstania. Różnica kursowa powstała w momencie zapłaty wyniesie:

  1. a) 1 000 zł - koszt finansowy poprawna
  2. b) 1 000 zł - przychód finansowy
  3. c) 4 300 zł - koszt finansowy
  4. d) 4 200 zł - przychód finansowy
Bilansjusz wyjaśnia:

Dlaczego tak: Zobowiązanie ujęto w księgach po kursie 4,20 zł/EUR (przyjęto, że kurs z dnia poprzedzającego był równy kursowi z dnia powstania). W dniu zapłaty zastosowano kurs faktycznie zastosowany, czyli 4,30 zł/EUR. Różnica kursowa = (4,30 - 4,20) * 10 000 = 1 000 zł. Ponieważ kurs wzrósł, zobowiązanie w przeliczeniu na złote jest wyższe, co stanowi koszt finansowy.

Podstawa prawna: ustawa o rachunkowości (Dz.U. 2026 poz. 522), art. 30 ust. 2 i 4

Pułapka: Zdający często mylą stronę różnicy kursowej - wzrost kursu przy zobowiązaniu powoduje koszt, a spadek - przychód. Należy również pamiętać o właściwym kursie do wyceny początkowej.

Ustanie przyczyny, dla której dokonano odpisu aktualizującego należności, powoduje, że równowartość odpisu:

  1. a) zwiększa wartość należności i przychody finansowe
  2. b) zwiększa wartość należności i pozostałe przychody operacyjne poprawna
  3. c) zmniejsza koszty finansowe
  4. d) powiększa kapitał zapasowy
Bilansjusz wyjaśnia:

Dlaczego tak: Art. 35c ustawy o rachunkowości stanowi, że równowartość uprzednio dokonanego odpisu zwiększa wartość danego składnika aktywów i podlega zaliczeniu odpowiednio do pozostałych przychodów operacyjnych lub przychodów finansowych. W przypadku należności odbiór odpisu najczęściej trafia do pozostałych przychodów operacyjnych.

Podstawa prawna: ustawa o rachunkowości (Dz.U. 2026 poz. 522), art. 35c

Pułapka: Niektórzy księgowi uznają odpis aktualizujący w ciężar kosztów, a jego odwrócenie w przychody, ale mylą przy tym rodzaj przychodu - pozostały operacyjny versus finansowy.

W dniu 15 marca jednostka dokonała sprzedaży towarów za 10 000 euro. Zapłata nastąpiła w całości 10 kwietnia. Jakiemu kursowi jednostka zastosuje do przeliczenia zapłaty, jeżeli w umowie nie określono inaczej?

  1. a) średniemu kursowi NBP z dnia 15 marca
  2. b) średniemu kursowi NBP z dnia 10 kwietnia
  3. c) średniemu kursowi NBP z dnia poprzedzającego dzień 10 kwietnia
  4. d) kursowi faktycznie zastosowanemu przez bank, przez który jednostka otrzymała zapłatę poprawna
Bilansjusz wyjaśnia:

Dlaczego tak: Zgodnie z art. 30 ust. 2 pkt 1 ustawy o rachunkowości, operacje gospodarcze, w tym zapłatę należności, ujmuje się po kursie faktycznie zastosowanym w tym dniu, wynikającym z charakteru operacji. Jeżeli bank zastosował konkretny kurs przy wpływie waluty, to on jest właściwy. Kurs średni NBP z dnia poprzedzającego stosuje się tylko w przypadku, gdy nie jest zasadne zastosowanie kursu faktycznego. Kurs z dnia sprzedaży nie przelicza zapłaty.

Podstawa prawna: ustawa o rachunkowości (Dz.U. 2026 poz. 522), art. 30 ust. 2 pkt 1

Pułapka: Zdający często traktują każdą operację walutową jako wymagającą kursu średniego NBP, zapominając o priorytecie kursu faktycznego.

W jednostce wystawiono fakturę za sprzedaż towarów na kwotę 10 000 zł z terminem płatności 30 dni. Po upływie terminu dłużnik nie zapłacił. Jednostka postawiła należność w stan sporny i dokonała odpisu aktualizującego. Zgodnie z ustawą o rachunkowości odpis ten:

  1. a) może być dokonany do wysokości niepokrytej gwarancją lub innym zabezpieczeniem poprawna
  2. b) musi być dokonany w pełnej wysokości należności
  3. c) nie może być dokonany, dopóki sprawa nie zostanie rozstrzygnięta sądownie
  4. d) obciąża koszty finansowe
Bilansjusz wyjaśnia:

Dlaczego tak: Należności kwestionowane przez dłużników, gdy spłata nie jest prawdopodobna, podlegają odpisowi do wysokości niepokrytej gwarancją lub innym zabezpieczeniem. Odpis nie musi obejmować pełnej kwoty, jeżeli istnieje zabezpieczenie.

Podstawa prawna: ustawa o rachunkowości (Dz.U. 2026 poz. 522), art. 35b ust. 1 pkt 3

Pułapka: Uznanie, że odpis jest obowiązkowy w całości, podczas gdy limitem jest zabezpieczenie.

W jednostce wystawiono fakturę za usługę na kwotę 20 000 zł. Należność jest wymagalna po 30 dniach. Po upływie terminu dłużnik nie zapłacił. Jednostka dokonała odpisu aktualizującego w pełnej wysokości. W bilansie należność zostanie wykazana w kwocie:

  1. a) 20 000 zł
  2. b) 0 zł
  3. c) 20 000 zł minus odpis aktualizujący (czyli 0 zł) poprawna
  4. d) 20 000 zł jako należność warunkowa
Bilansjusz wyjaśnia:

Dlaczego tak: Odpis aktualizujący zmniejsza wartość należności w bilansie, więc należność wykazuje się w kwocie netto, czyli po pomniejszeniu o dokonany odpis. W tym przypadku odpis pokrywa całą należność, więc w bilansie będzie 0 zł.

Podstawa prawna: ustawa o rachunkowości (Dz.U. 2026 poz. 522), art. 35b ust. 1 i ust. 3

Pułapka: Wykazywanie należności w kwocie brutto mimo dokonania odpisu aktualizującego.

W przypadku ustania przyczyny, dla której dokonano odpisu aktualizującego wartość należności, zgodnie z ustawą o rachunkowości:

  1. a) odpis aktualizujący pozostaje bez zmian, a należność wykazuje się w kwocie netto
  2. b) równowartość odpisu zwiększa wartość należności i zaliczana jest do pozostałych przychodów operacyjnych poprawna
  3. c) odpis aktualizujący jest odwracany, a należność wykazywana jest w wartości pierwotnej, bez wpływu na wynik
  4. d) równowartość odpisu zwiększa kapitał z aktualizacji wyceny
Bilansjusz wyjaśnia:

Dlaczego tak: Art. 35c ustawy o rachunkowości stanowi, że w przypadku ustania przyczyny odpisu, równowartość całości lub odpowiedniej części odpisu zwiększa wartość składnika aktywów i podlega zaliczeniu do pozostałych przychodów operacyjnych lub przychodów finansowych. Dla należności handlowych będzie to pozostały przychód operacyjny.

Podstawa prawna: ustawa o rachunkowości (Dz.U. 2026 poz. 522), art. 35c

Pułapka: Częstym błędem jest uznanie, że odwrócenie odpisu nie wpływa na wynik lub że odnosi się na kapitał, podczas gdy ustawa wymaga ujęcia w przychodach.

Zgodnie z ustawą o rachunkowości, jeżeli Narodowy Bank Polski nie ogłasza kursu dla danej waluty obcej, to kurs tej waluty określa się w relacji do:

  1. a) waluty euro, po kursie średnim ogłoszonym przez NBP
  2. b) wskazanej przez jednostkę waluty odniesienia, której kurs jest ogłaszany przez NBP poprawna
  3. c) waluty dolara amerykańskiego, po kursie średnim ogłoszonym przez NBP
  4. d) waluty, w której przeprowadzono operację gospodarczą, po kursie faktycznie zastosowanym
Bilansjusz wyjaśnia:

Dlaczego tak: Zgodnie z art. 30 ust. 3 ustawy o rachunkowości, gdy NBP nie ogłasza kursu dla danej waluty, należy określić jej kurs w relacji do wskazanej przez jednostkę waluty odniesienia, której kurs jest ogłaszany. Pozostałe odpowiedzi są niepoprawne, gdyż nie wskazują takiej relacji, lecz odwołują się do konkretnych walut lub kursów nieprzewidzianych w tym przepisie.

Podstawa prawna: ustawa o rachunkowości (Dz.U. 2026 poz. 522), art. 30 ust. 3

Pułapka: Zdający często mylnie wybierają euro lub dolara, nie pamiętając, że przepis pozostawia jednostce swobodę wyboru waluty odniesienia.

Zgodnie z ustawą o rachunkowości, należności, które uległy przedawnieniu, a na które nie dokonano odpisu aktualizującego, należy:

  1. a) zaliczyć do pozostałych kosztów operacyjnych poprawna
  2. b) zaliczyć do kosztów finansowych
  3. c) odpisać w ciężar kapitału zapasowego
  4. d) wykazać w bilansie aż do momentu faktycznej zapłaty
Bilansjusz wyjaśnia:

Dlaczego tak: Art. 35b ust. 4 ustawy o rachunkowości stanowi, że należności umorzone, przedawnione lub nieściągalne, od których nie dokonano odpisów aktualizujących, zalicza się odpowiednio do pozostałych kosztów operacyjnych lub kosztów finansowych - zależnie od rodzaju należności. Dla należności z tytułu dostaw i usług będą to pozostałe koszty operacyjne.

Podstawa prawna: ustawa o rachunkowości (Dz.U. 2026 poz. 522), art. 35b ust. 4

Pułapka: Zdający często uznają, że każde przedawnienie należności obciąża koszty finansowe, nie zwracając uwagi na charakter należności. Ponadto mylą moment odpisania z koniecznością wcześniejszego dokonania odpisu aktualizującego.

Zgodnie z ustawą o rachunkowości, należności przeterminowane lub nieprzeterminowane o znacznym stopniu prawdopodobieństwa nieściągalności, w przypadkach uzasadnionych rodzajem prowadzonej działalności lub strukturą odbiorców, aktualizuje się:

  1. a) w wysokości wiarygodnie oszacowanej kwoty odpisu, w tym także ogólnego poprawna
  2. b) zawsze w pełnej wysokości
  3. c) do wysokości niepokrytej gwarancją lub innym zabezpieczeniem
  4. d) do wysokości 50% wartości należności
Bilansjusz wyjaśnia:

Dlaczego tak: Ustawa o rachunkowości w art. 35b ust. 1 pkt 5 pozwala na dokonanie odpisu w wysokości wiarygodnie oszacowanej, co może obejmować odpis ogólny. Pozostałe warianty dotyczą innych przesłanek, np. dłużnika w upadłości (odpis do wysokości nieobjętej zabezpieczeniem) lub kwestionowania należności.

Podstawa prawna: ustawa o rachunkowości (Dz.U. 2026 poz. 522), art. 35b ust. 1 pkt 5

Pułapka: Uznanie, że odpis zawsze musi być w pełnej wysokości lub ograniczony do zabezpieczenia, podczas gdy dla przeterminowanych należności dopuszczalny jest odpis szacunkowy.

Zgodnie z ustawą o rachunkowości, odpis aktualizujący należności przeterminowane o znacznym stopniu prawdopodobieństwa nieściągalności, dokonany w przypadku uzasadnionym rodzajem prowadzonej działalności lub strukturą odbiorców, może być dokonany:

  1. a) w wysokości wiarygodnie oszacowanej kwoty odpisu, w tym także ogólnego poprawna
  2. b) wyłącznie w wysokości należności nieobjętej gwarancją lub innym zabezpieczeniem
  3. c) w pełnej wysokości należności, bez względu na okoliczności
  4. d) tylko do wysokości należności zgłoszonej likwidatorowi w postępowaniu upadłościowym
Bilansjusz wyjaśnia:

Dlaczego tak: Art. 35b ust. 1 pkt 5 ustawy o rachunkowości wprost wskazuje, że w przypadkach uzasadnionych rodzajem prowadzonej działalności lub strukturą odbiorców odpis może być dokonany w wysokości wiarygodnie oszacowanej, w tym ogólnego odpisu. Pozostałe warianty dotyczą innych sytuacji, np. dłużników w upadłości lub należności kwestionowanych.

Podstawa prawna: ustawa o rachunkowości (Dz.U. 2026 poz. 522), art. 35b ust. 1 pkt 5

Pułapka: Zdający często mylą warunki dokonywania odpisów dla różnych kategorii należności, np. stosują zasadę pełnej wysokości do należności przeterminowanych, co jest błędne.

Zgodnie z ustawą o rachunkowości, odpis aktualizujący wartość należności z tytułu dostaw i usług zalicza się do:

  1. a) kosztów finansowych
  2. b) pozostałych kosztów operacyjnych poprawna
  3. c) kosztów działalności podstawowej
  4. d) kosztów ogólnego zarządu
Bilansjusz wyjaśnia:

Dlaczego tak: Art. 35b ust. 2 ustawy o rachunkowości stanowi, że odpisy aktualizujące wartość należności zalicza się odpowiednio do pozostałych kosztów operacyjnych lub kosztów finansowych, zależnie od rodzaju należności. Należności z tytułu dostaw i usług mają charakter operacyjny, więc odpis obciąża pozostałe koszty operacyjne.

Podstawa prawna: ustawa o rachunkowości (Dz.U. 2026 poz. 522), art. 35b ust. 2

Pułapka: Częstym błędem jest zaliczanie wszystkich odpisów do kosztów finansowych, podczas gdy tylko należności o charakterze finansowym (np. odsetki) są tam ujmowane.

Zgodnie z ustawą o rachunkowości, odpisy aktualizujące wartość należności dokonane na dzień bilansowy zalicza się do:

  1. a) pozostałych kosztów operacyjnych lub kosztów finansowych poprawna
  2. b) kosztów rodzajowych
  3. c) kosztów sprzedaży
  4. d) kosztów ogólnego zarządu
Bilansjusz wyjaśnia:

Dlaczego tak: Art. 35b ust. 2 ustawy o rachunkowości stanowi, że odpisy aktualizujące wartość należności zalicza się odpowiednio do pozostałych kosztów operacyjnych lub do kosztów finansowych - zależnie od rodzaju należności. Koszty rodzajowe, sprzedaży czy zarządu nie są wskazane w tym przepisie.

Podstawa prawna: ustawa o rachunkowości (Dz.U. 2026 poz. 522), art. 35b ust. 2

Pułapka: Niektórzy zdający przypisują odpis aktualizujący do kosztów podstawowej działalności, podczas gdy ustawodawca wskazuje na koszty operacyjne lub finansowe.

Zgodnie z ustawą o rachunkowości, odpisy aktualizujące wartość należności zalicza się do:

  1. a) kosztów finansowych lub pozostałych kosztów operacyjnych - zależnie od rodzaju należności poprawna
  2. b) wyłącznie pozostałych kosztów operacyjnych
  3. c) wyłącznie kosztów finansowych
  4. d) kosztów podstawowej działalności operacyjnej
Bilansjusz wyjaśnia:

Dlaczego tak: Ustawa o rachunkowości stanowi, że odpisy aktualizujące należności zalicza się odpowiednio do pozostałych kosztów operacyjnych lub kosztów finansowych, w zależności od rodzaju należności. Należności z tytułu dostaw i usług zazwyczaj obciążają pozostałe koszty operacyjne, a należności o charakterze finansowym - koszty finansowe.

Podstawa prawna: ustawa o rachunkowości (Dz.U. 2026 poz. 522), art. 35b ust. 2

Pułapka: Przyporządkowanie wszystkich odpisów do jednej grupy kosztów, bez uwzględnienia rodzaju należności.

Zgodnie z ustawą o rachunkowości odpisy aktualizujące wartość należności zalicza się:

  1. a) zawsze do pozostałych kosztów operacyjnych
  2. b) zawsze do kosztów finansowych
  3. c) do pozostałych kosztów operacyjnych lub kosztów finansowych, zależnie od rodzaju należności poprawna
  4. d) do kosztów wytworzenia produktów
Bilansjusz wyjaśnia:

Dlaczego tak: Ustawa stanowi, że odpisy aktualizujące należności zalicza się odpowiednio do pozostałych kosztów operacyjnych lub kosztów finansowych, w zależności od rodzaju należności. Należności z tytułu dostaw i usług zwykle obciążają pozostałe koszty operacyjne, a np. należności z tytułu pożyczek - koszty finansowe. Nie ma jednej uniwersalnej kategorii.

Podstawa prawna: ustawa o rachunkowości (Dz.U. 2026 poz. 522), art. 35b ust. 2

Pułapka: Zdający często wybierają tylko jedną kategorię, nie dostrzegając, że decyduje rodzaj należności.

Zgodnie z ustawą o rachunkowości zapłatę zobowiązania w walucie obcej ujmuje się w księgach rachunkowych po kursie:

  1. a) średnim ogłoszonym przez NBP z dnia poprzedzającego dzień zapłaty
  2. b) faktycznie zastosowanym w tym dniu poprawna
  3. c) średnim ogłoszonym przez NBP na dzień zapłaty
  4. d) kursie kupna banku, w którym prowadzony jest rachunek
Bilansjusz wyjaśnia:

Dlaczego tak: Przy zapłacie należności lub zobowiązań w walutach obcych stosuje się kurs faktycznie zastosowany w tym dniu, wynikający z charakteru operacji. Kurs średni NBP z dnia poprzedzającego jest stosowany, gdy nie jest zasadne zastosowanie kursu faktycznego, a także w pozostałych operacjach. Kurs średni na dzień zapłaty nie jest przewidziany.

Podstawa prawna: ustawa o rachunkowości (Dz.U. 2026 poz. 522), art. 30 ust. 2 pkt 1

Pułapka: Częstym błędem jest wybór kursu średniego NBP z dnia poprzedzającego, który stosuje się tylko w przypadkach, gdy nie można zastosować kursu faktycznego.

W poradniku

Rozrachunki: odpisy, różnice kursowe i wycena

Po jakim kursie ująć operację walutową, w jakiej wysokości utworzyć odpis aktualizujący należność i jak zaksięgować ustanie przyczyny tego odpisu.

Wróć do spisu dziedzin albo przejdź do testów z tej dziedziny.