Przejdź do treści
Bilansjusz.pl
Zaloguj się Załóż konto

Inwentaryzacja i rozliczanie różnic

Trzy metody inwentaryzacji i przypisanie do nich składników majątku: spis z natury, potwierdzenie sald, porównanie z dokumentami i weryfikacja. Terminy i częstotliwość, w tym cykle dwuletnie i czteroletnie. Organizacja spisu, arkusze spisowe, zespoły spisowe. Ustalanie i rozliczanie różnic: niedobory i nadwyżki, ubytki naturalne, kompensata niedoborów z nadwyżkami, niedobory zawinione i niezawinione.

Blok II programu: Rachunkowość finansowa. W tej dziedzinie mamy 67 pytań. Materiał służy ścieżkom: SKwP, biegły rewident, technik rachunkowości.

Które z poniższych składników majątku są inwentaryzowane drogą potwierdzenia sald?

  1. a) Należności sporne i wątpliwe
  2. b) Papiery wartościowe w formie zdematerializowanej poprawna
  3. c) Środki trwałe, do których dostęp jest znacznie utrudniony
  4. d) Grunty
Bilansjusz wyjaśnia:

Dlaczego tak: Aktywa finansowe zgromadzone na rachunkach bankowych lub przechowywane przez inne jednostki, w tym papiery wartościowe w formie zdematerializowanej, inwentaryzuje się drogą potwierdzenia sald. Należności sporne i wątpliwe, środki trwałe o utrudnionym dostępie oraz grunty podlegają porównaniu z dokumentami i weryfikacji.

Podstawa prawna: ustawa o rachunkowości (Dz.U. 2026 poz. 522), art. 26 ust. 1 pkt 2 i 3

Pułapka: Przypisanie papierów wartościowych zdematerializowanych do spisu z natury zamiast do potwierdzenia sald.

Które z poniższych składników majątku są inwentaryzowane drogą potwierdzenia sald?

  1. a) Środki trwałe, do których dostęp jest znacznie utrudniony
  2. b) Należności sporne i wątpliwe
  3. c) Papiery wartościowe w postaci materialnej
  4. d) Aktywa finansowe zgromadzone na rachunkach bankowych poprawna
Bilansjusz wyjaśnia:

Dlaczego tak: Drogą potwierdzenia sald inwentaryzuje się m.in. aktywa finansowe zgromadzone na rachunkach bankowych. Środki trwałe o utrudnionym dostępie i należności sporne podlegają porównaniu z dokumentami, a materialne papiery wartościowe - spisowi z natury.

Podstawa prawna: ustawa o rachunkowości (Dz.U. 2026 poz. 522), art. 26 ust. 1 pkt 2

Pułapka: Błędne przypisanie do metody potwierdzenia sald należności spornych i wątpliwych, które wymagają weryfikacji dokumentów.

Które z poniższych składników należy objąć spisem z natury na ostatni dzień roku obrotowego, bez możliwości zastosowania cykli dłuższych niż roczne?

  1. a) Zapasy towarów w strzeżonym składowisku objęte ewidencją ilościowo-wartościową
  2. b) Środki pieniężne w kasie poprawna
  3. c) Nieruchomości zaliczone do środków trwałych
  4. d) Maszyny i urządzenia wchodzące w skład środków trwałych w budowie na terenie strzeżonym
Bilansjusz wyjaśnia:

Dlaczego tak: Zgodnie z art. 26 ust. 1 pkt 1 ustawy o rachunkowości, aktywa pieniężne (z wyjątkiem zgromadzonych na rachunkach bankowych) są inwentaryzowane drogą spisu z natury na ostatni dzień każdego roku obrotowego. Dla zapasów w strzeżonych składowiskach, nieruchomości oraz maszyn i urządzeń na terenie strzeżonym ustawa przewiduje dłuższe cykle odpowiednio 2 i 4 lata, więc nie muszą być inwentaryzowane corocznie.

Podstawa prawna: ustawa o rachunkowości (Dz.U. 2026 poz. 522), art. 26 ust. 1 pkt 1 i art. 26 ust. 3

Pułapka: Częstym błędem jest mylenie aktywów pieniężnych z innymi składnikami majątku i przypisywanie im dłuższych cykli inwentaryzacyjnych.

Na dzień inwentaryzacji stwierdzono niedobór 1 000 kg materiału po cenie 5 zł/kg. Ustalony ubytek naturalny wynosi 1% stanu wykazanego w księgach, który wynosił 20 000 kg. Jaka kwota niedoboru obciąża koszty działalności operacyjnej?

  1. a) 1 000 zł poprawna
  2. b) 5 000 zł
  3. c) 4 000 zł
  4. d) 0 zł
Bilansjusz wyjaśnia:

Dlaczego tak: Ubytek naturalny wynosi 1% z 20 000 kg, czyli 200 kg. Niedobór objęty ubytkiem naturalnym nie obciąża kosztów, natomiast nadwyżka ponad ubytek (1 000 kg - 200 kg = 800 kg) jest kosztem. 800 kg * 5 zł/kg = 4 000 zł, ale uwaga: w pytaniu chodzi o kwotę obciążającą koszty, czyli 4 000 zł. Ponieważ w odpowiedziach jest 4 000 zł, to jest poprawna. Jednak w wyjaśnieniu trzeba to opisać.

Podstawa prawna: ustawa o rachunkowości (Dz.U. 2026 poz. 522), art. 27 ust. 2

Pułapka: Zdający często odejmują cały ubytek od niedoboru, ale zapominają o wycenie.

Na ostatni dzień roku obrotowego jednostka przeprowadza inwentaryzację aktywów pieniężnych zgromadzonych na rachunkach bankowych. Którą metodą należy przeprowadzić tę inwentaryzację?

  1. a) Drogą spisu z natury
  2. b) Drogą potwierdzenia sald poprawna
  3. c) Drogą porównania danych ksiąg rachunkowych z dokumentami i weryfikacji wartości
  4. d) Nie przeprowadza się inwentaryzacji aktywów na rachunkach bankowych
Bilansjusz wyjaśnia:

Dlaczego tak: Aktywa finansowe zgromadzone na rachunkach bankowych są inwentaryzowane drogą otrzymania od banków potwierdzeń prawidłowości wykazanego w księgach stanu, czyli drogą potwierdzenia sald. Spis z natury dotyczy aktywów pieniężnych w kasie, a porównanie z dokumentami stosuje się do innych składników.

Podstawa prawna: ustawa o rachunkowości (Dz.U. 2026 poz. 522), art. 26 ust. 1 pkt 2

Pułapka: Mylenie aktywów pieniężnych w kasie (spis z natury) z aktywami na rachunkach bankowych (potwierdzenie sald).

Podczas inwentaryzacji przeprowadzonej na dzień 31.12.2025 r. stwierdzono nadwyżkę towarów w magazynie. Jak należy zaksięgować nadwyżkę w księgach rachunkowych?

  1. a) Wn „Towary”, Ma „Pozostałe przychody operacyjne”
  2. b) Wn „Rozliczenie nadwyżek”, Ma „Towary”
  3. c) Wn „Towary”, Ma „Rozliczenie nadwyżek” poprawna
  4. d) Wn „Pozostałe przychody operacyjne”, Ma „Towary”
Bilansjusz wyjaśnia:

Dlaczego tak: Nadwyżkę ujmuje się najpierw jako zwiększenie stanu towarów (Wn „Towary”) i odniesienie na konto rozliczeń (Ma „Rozliczenie nadwyżek”). Dopiero po wyjaśnieniu przyczyny nadwyżkę zalicza się do pozostałych przychodów operacyjnych.

Podstawa prawna: ustawa o rachunkowości (Dz.U. 2026 poz. 522), art. 27 ust. 2

Pułapka: Bezpośrednie ujęcie nadwyżki w przychodach z pominięciem konta rozliczeniowego.

Podczas inwentaryzacji stwierdzono nadwyżkę towarów w magazynie. Jak należy zaksięgować nadwyżkę, jeśli nie jest możliwe jej wyjaśnienie?

  1. a) Wn konto 33 Towary, Ma konto 73 Rozliczenie niedoborów i nadwyżek poprawna
  2. b) Wn konto 73 Rozliczenie niedoborów i nadwyżek, Ma konto 33 Towary
  3. c) Wn konto 33 Towary, Ma konto 40 Koszty działalności operacyjnej
  4. d) Wn konto 40 Koszty działalności operacyjnej, Ma konto 33 Towary
Bilansjusz wyjaśnia:

Dlaczego tak: Nadwyżka inwentaryzacyjna zwiększa stan aktywów, dlatego obciąża się konto aktywów (np. konto 33 Towary) i uznaje konto 73 Rozliczenie niedoborów i nadwyżek, które ma charakter przychodowy. Pozostałe warianty błędnie zmniejszają aktywa lub odnoszą nadwyżkę na koszty.

Podstawa prawna: ustawa o rachunkowości (Dz.U. 2026 poz. 522), art. 27 ust. 2 (rozliczenie różnic) oraz zasady księgowe

Pułapka: Częstym błędem jest księgowanie nadwyżki na koncie przychodów operacyjnych (np. konto 76) bezpośrednio, z pominięciem konta 73, które służy do rozliczenia różnic inwentaryzacyjnych.

Podczas inwentaryzacji stwierdzono niedobór w wysokości 8 000 zł oraz nadwyżkę w wysokości 3 000 zł. Ustalono, że niedobór jest niezawiniony. Jaką kwotę jednostka zakwalifikuje do pozostałych kosztów operacyjnych?

  1. a) 8 000 zł
  2. b) 5 000 zł poprawna
  3. c) 3 000 zł
  4. d) 0 zł
Bilansjusz wyjaśnia:

Dlaczego tak: Niedobory niezawinione można skompensować z nadwyżkami, jeżeli wynikają z tych samych przyczyn i dotyczą podobnych składników. W tym przypadku niedobór 8 000 zł pomniejsza się o nadwyżkę 3 000 zł, co daje 5 000 zł jako koszt. Pozostałe kwoty nie uwzględniają kompensaty.

Podstawa prawna: ustawa o rachunkowości (Dz.U. 2026 poz. 522), art. 26 ust. 1 pkt 1, art. 27 ust. 2

Pułapka: Brak uwzględnienia możliwości kompensaty niedoborów z nadwyżkami, co prowadzi do wykazania pełnej kwoty niedoboru.

Podczas inwentaryzacji w jednostce handlowej stwierdzono niedobór towarów w magazynie w kwocie 1 200 zł oraz nadwyżkę innych towarów w kwocie 300 zł. Ustalono, że niedobór powstał w wyniku naturalnego ubytku w dopuszczalnej wysokości 200 zł, a pozostała część jest niezawiniona. Jakie będzie saldo rozliczenia różnic?

  1. a) Niedobór niezawiniony w kwocie 1 000 zł
  2. b) Niedobór niezawiniony w kwocie 700 zł i nadwyżka w kwocie 300 zł
  3. c) Niedobór niezawiniony w kwocie 1 000 zł i nadwyżka w kwocie 300 zł
  4. d) Niedobór niezawiniony w kwocie 700 zł poprawna
Bilansjusz wyjaśnia:

Dlaczego tak: Niedobór 1 200 zł pomniejsza się o ubytek naturalny 200 zł, co daje niedobór niezawiniony 1 000 zł. Nadwyżkę 300 zł można skompensować z niedoborem niezawinionym, co daje saldo niedoboru 700 zł. Odpowiedź uwzględniająca kompensatę jest poprawna, pozostałe nie uwzględniają kompensaty lub błędnie przypisują nadwyżkę.

Podstawa prawna: zasady rozliczania różnic inwentaryzacyjnych

Pułapka: Pomijanie możliwości kompensaty niedoborów z nadwyżkami, gdy są tego samego rodzaju składniki.

Podczas inwentaryzacji w jednostce stwierdzono nadwyżkę towarów. Jak należy zaksięgować tę nadwyżkę, jeżeli nie ustalono jej przyczyny?

  1. a) Na konto pozostałych kosztów operacyjnych
  2. b) Na konto przychodów operacyjnych poprawna
  3. c) Na konto kapitału zapasowego
  4. d) Na konto rozliczeń międzyokresowych przychodów
Bilansjusz wyjaśnia:

Dlaczego tak: Nadwyżki inwentaryzacyjne, których przyczyny nie ustalono, są zaliczane do pozostałych przychodów operacyjnych. Nie są kosztem ani kapitałem, a rozliczenia międzyokresowe przychodów dotyczą innych tytułów, np. dotacji.

Podstawa prawna: ustawa o rachunkowości (Dz.U. 2026 poz. 522), art. 27 ust. 2 oraz praktyka księgowa

Pułapka: Pomylenie nadwyżki z niedoborem - nadwyżka to przychód, niedobór to koszt.

Podczas inwentaryzacji w jednostce stwierdzono niedobór towarów. Jak należy zaksięgować ten niedobór, jeżeli zostanie on uznany za niezawiniony i nie podlegający odszkodowaniu?

  1. a) Wn konto „Rozliczenie niedoborów i szkód”, Ma konto „Towary”. poprawna
  2. b) Wn konto „Pozostałe koszty operacyjne”, Ma konto „Towary”.
  3. c) Wn konto „Rozliczenie niedoborów i szkód”, Ma konto „Pozostałe przychody operacyjne”.
  4. d) Wn konto „Towary”, Ma konto „Rozliczenie niedoborów i szkód”.
Bilansjusz wyjaśnia:

Dlaczego tak: Niedobór niezawiniony, po wyjaśnieniu, jest księgowany jako zmniejszenie stanu składnika (Ma „Towary”) i obciążenie konta „Rozliczenie niedoborów i szkód” (Wn), a następnie przenoszony w ciężar pozostałych kosztów operacyjnych. Wariant z bezpośrednim obciążeniem kosztów jest nieprawidłowy, bo wymaga etapu rozliczenia. Pozostałe warianty odwracają stronę lub błędnie przypisują przychody.

Podstawa prawna: ustawa o rachunkowości (Dz.U. 2026 poz. 522), art. 27 ust. 2 oraz zasady funkcjonowania kont rozliczeń

Pułapka: Zdający często pomijają etap rozliczenia niedoboru na koncie rozliczeniowym i od razu księgują w koszty.

Podczas inwentaryzacji wykryto niedobór towarów w magazynie w wysokości 5 000 zł. Ustalono, że 3 000 zł to ubytek naturalny, a 2 000 zł to niedobór zawiniony, za który odpowiada magazynier. Jak zaksięgować niedobór zawiniony?

  1. a) Wn konto 24 Pozostałe rozrachunki, Ma konto 73 Rozliczenie niedoborów i nadwyżek poprawna
  2. b) Wn konto 73 Rozliczenie niedoborów i nadwyżek, Ma konto 24 Pozostałe rozrachunki
  3. c) Wn konto 73 Rozliczenie niedoborów i nadwyżek, Ma konto 40 Koszty działalności operacyjnej
  4. d) Wn konto 40 Koszty działalności operacyjnej, Ma konto 73 Rozliczenie niedoborów i nadwyżek
Bilansjusz wyjaśnia:

Dlaczego tak: Niedobór zawiniony, za który odpowiada pracownik, jest rozliczany jako należność od pracownika. Księgowanie polega na obciążeniu konta rozrachunków (np. konto 24 Pozostałe rozrachunki z tytułu wynagrodzeń lub konto 23 Rozrachunki z pracownikami) i uznaniu konta 73 Rozliczenie niedoborów i nadwyżek, które jest kontem przychodów/kosztów operacyjnych. Pozostałe warianty błędnie zamieniają strony lub kierują niedobór na koszty działalności operacyjnej, co jest właściwe dla niedoborów niezawinionych.

Podstawa prawna: ustawa o rachunkowości (Dz.U. 2026 poz. 522), art. 27 ust. 2 (rozliczenie różnic) oraz zasady księgowe

Pułapka: Najczęstszym błędem jest odwrócenie zapisu, czyli uznanie konta rozrachunków i obciążenie konta 73, co spowodowałoby zmniejszenie zobowiązania wobec pracownika zamiast zwiększenia należności.

Spółka przeprowadziła spis z natury towarów 10 grudnia 2025 r., a stan księgowy ustalono na 31 grudnia 2025 r. Między datą spisu a dniem bilansowym miały miejsce przychody i rozchody. Jak należy ustalić stan towarów na dzień bilansowy?

  1. a) Stan spisany koryguje się o przychody i rozchody między datą spisu a dniem bilansowym, przy czym stan księgowy ustala się na dzień bilansowy poprawna
  2. b) Przyjmuje się stan spisany bez korekt, gdyż spis przeprowadzono w dopuszczalnym terminie
  3. c) Stan księgowy ustala się na dzień spisu, a różnice odnosi się w ciężar kosztów
  4. d) Stan spisany koryguje się wyłącznie o przychody, bez uwzględnienia rozchodów
Bilansjusz wyjaśnia:

Dlaczego tak: Przy inwentaryzacji przeprowadzonej w ciągu roku obrotowego stan stwierdzony drogą spisu z natury koryguje się o przychody i rozchody między datą spisu a dniem ustalenia stanu wynikającego z ksiąg, przy czym stan ten nie może być ustalony po dniu bilansowym. Pozostałe odpowiedzi są nieprawidłowe, gdyż nie uwzględniają korekty o obie kategorie lub ustalają stan w niewłaściwym dniu.

Podstawa prawna: ustawa o rachunkowości (Dz.U. 2026 poz. 522), art. 26 ust. 3 pkt 1

Pułapka: Pominięcie konieczności uwzględnienia zarówno przychodów, jak i rozchodów przy doprowadzaniu stanu spisanego do dnia bilansowego.

W jednostce przeprowadzono spis z natury środków trwałych. Stwierdzono niedobór maszyny o wartości netto 8 000 zł. Maszyna była objęta odpowiedzialnością materialną pracownika, który przyjął ją na stan. Jak należy rozliczyć ten niedobór?

  1. a) Obciążyć pracownika kwotą 8 000 zł, uznając konto rozrachunkowe z pracownikiem poprawna
  2. b) Odnosić w koszty w kwocie 8 000 zł, bez obciążania pracownika
  3. c) Obciążyć pracownika kwotą 8 000 zł, uznając konto pozostałych przychodów operacyjnych
  4. d) Odnosić w pozostałe koszty operacyjne, a pracownika obciążyć tylko w przypadku orzeczenia sądu
Bilansjusz wyjaśnia:

Dlaczego tak: Niedobór zawiniony, za który odpowiedzialność ponosi pracownik, podlega obciążeniu pracownika wartością niedoboru. Księgowanie polega na uznaniu rozrachunków z pracownikiem (lub konta pozostałych przychodów, jeśli pracownik zobowiązał się do zwrotu) i obciążeniu odpowiedniego konta. Odniesienie w koszty bez obciążania pracownika dotyczy niedoborów niezawinionych, a nie zawinionych.

Podstawa prawna: ustawa o rachunkowości (Dz.U. 2026 poz. 522), art. 27 ust. 2; zasady rozliczania różnic inwentaryzacyjnych

Pułapka: Traktowanie niedoborów zawinionych jak niezawinionych i odnoszenie ich w koszty zamiast obciążenia osoby odpowiedzialnej.

W toku inwentaryzacji stwierdzono nadwyżkę środka trwałego. Jak należy zaksięgować tę nadwyżkę?

  1. a) Po stronie Ma konta "Pozostałe przychody operacyjne" poprawna
  2. b) Po stronie Ma konta "Kapitał z aktualizacji wyceny"
  3. c) Po stronie Winien konta "Rozliczenie niedoborów i nadwyżek"
  4. d) Po stronie Ma konta "Przychody finansowe"
Bilansjusz wyjaśnia:

Dlaczego tak: Nadwyżki inwentaryzacyjne środków trwałych, po wyjaśnieniu ich przyczyn, zalicza się do pozostałych przychodów operacyjnych. Ujęcie na kapitale z aktualizacji wyceny dotyczy przeszacowania, a nie nadwyżek. Rozliczenie niedoborów i nadwyżek jest kontem przejściowym, a przychody finansowe nie dotyczą tego rodzaju operacji.

Podstawa prawna: ustawa o rachunkowości (Dz.U. 2026 poz. 522), art. 27 ust. 2

Pułapka: Zdający często mylą nadwyżki środków trwałych z nadwyżkami zapasów, które również ujmuje się w pozostałych przychodach operacyjnych, ale niektórzy błędnie przenoszą na kapitał.

W toku inwentaryzacji stwierdzono niedobór środków trwałych. Po przeprowadzonym postępowaniu wyjaśniającym uznano, że niedobór powstał z winy pracownika. Jak należy zaksięgować ten niedobór w księgach rachunkowych?

  1. a) Wn konto „Pozostałe koszty operacyjne”, Ma konto „Rozliczenie niedoborów”
  2. b) Wn konto „Rozliczenie niedoborów”, Ma konto „Środki trwałe” poprawna
  3. c) Wn konto „Rozrachunki z pracownikami”, Ma konto „Pozostałe przychody operacyjne”
  4. d) Wn konto „Rozliczenie niedoborów”, Ma konto „Rozrachunki z pracownikami”
Bilansjusz wyjaśnia:

Dlaczego tak: Niedobór środka trwałego ujmuje się w ciężar konta „Rozliczenie niedoborów” z jednoczesnym zmniejszeniem wartości środka trwałego. Dopiero po wyjaśnieniu przyczyny, jeśli niedobór jest zawiniony, obciąża się pracownika, a jeśli niezawiniony - pozostałe koszty operacyjne.

Podstawa prawna: ustawa o rachunkowości (Dz.U. 2026 poz. 522), art. 27 ust. 2

Pułapka: Mylenie momentu ujęcia niedoboru: najpierw rozliczenie niedoboru, a dopiero później przypisanie odpowiedzialności pracownikowi.

W toku inwentaryzacji w magazynie stwierdzono niedobór 20 sztuk towaru o cenie zakupu 15 zł/szt. oraz nadwyżkę 10 sztuk innego towaru o cenie zakupu 12 zł/szt. Wartość niedoboru przekracza wartość nadwyżki. Jaką kwotę należy zaksięgować jako pozostałe koszty operacyjne z tytułu niedoborów niezawinionych?

  1. a) 300 zł poprawna
  2. b) 180 zł
  3. c) 120 zł
  4. d) 60 zł
Bilansjusz wyjaśnia:

Dlaczego tak: Niedobór wynosi 20 szt. x 15 zł = 300 zł, a nadwyżka 10 szt. x 12 zł = 120 zł. Kompensata niedoborów z nadwyżkami jest dopuszczalna tylko wtedy, gdy dotyczą one podobnych składników i mogły powstać z ich zamiany (pomylenia) przy wydawaniu. Tu są to dwa różne towary, więc kompensata nie wchodzi w grę: w pozostałe koszty operacyjne odnosi się cały niedobór 300 zł, a nadwyżkę 120 zł ujmuje się odrębnie w pozostałych przychodach operacyjnych. Kwota 180 zł to wynik niedozwolonej tu kompensaty.

Podstawa prawna: ustawa o rachunkowości (Dz.U. 2026 poz. 522), art. 27 ust. 2

Pułapka: Kompensata różnic inwentaryzacyjnych nie jest regułą ogólną - wymaga podobieństwa składników i możliwości ich pomylenia; przy różnych towarach niedobór i nadwyżkę rozlicza się osobno.

W trakcie inwentaryzacji stwierdzono nadwyżkę towarów. Jakie księgowanie będzie prawidłowe na dzień rozliczenia różnic?

  1. a) Wn „Towary”, Ma „Rozliczenie nadwyżek”. poprawna
  2. b) Wn „Rozliczenie nadwyżek”, Ma „Towary”.
  3. c) Wn „Pozostałe przychody operacyjne”, Ma „Towary”.
  4. d) Wn „Towary”, Ma „Pozostałe przychody operacyjne”.
Bilansjusz wyjaśnia:

Dlaczego tak: Nadwyżkę ujmuje się najpierw jako zwiększenie stanu składnika (Wn „Towary”) i odniesienie na konto rozliczeniowe (Ma „Rozliczenie nadwyżek”), a następnie po wyjaśnieniu przenosi się na pozostałe przychody operacyjne. Warianty z bezpośrednim ujęciem w przychodach pomijają etap rozliczenia, a odwrócenie stron jest nieprawidłowe.

Podstawa prawna: ustawa o rachunkowości (Dz.U. 2026 poz. 522), art. 27 ust. 2 oraz zasady funkcjonowania kont

Pułapka: Pomijanie konta rozliczeniowego i bezpośrednie księgowanie nadwyżki w przychody.

W trakcie inwentaryzacji stwierdzono niedobór środka trwałego oraz nadwyżkę innego środka trwałego. Zgodnie z przepisami ustawy o rachunkowości, kompensata niedoboru z nadwyżką:

  1. a) jest możliwa wyłącznie w przypadku, gdy niedobór i nadwyżka dotyczą tego samego składnika majątku
  2. b) jest możliwa po uzyskaniu zgody kierownika jednostki
  3. c) nie jest możliwa, ponieważ kompensata dotyczy tylko składników rzeczowych aktywów obrotowych poprawna
  4. d) jest możliwa, jeżeli niedobór i nadwyżka powstały w wyniku zamiany składników majątku
Bilansjusz wyjaśnia:

Dlaczego tak: Kompensata niedoborów z nadwyżkami jest dopuszczalna wyłącznie w odniesieniu do składników rzeczowych aktywów obrotowych, pod warunkiem że różnice wynikają z omyłkowego przesunięcia. W przypadku środków trwałych kompensata nie jest stosowana, gdyż są to składniki o charakterze długoterminowym. Pozostałe wskazane warunki nie znajdują podstaw w przepisach.

Podstawa prawna: ustawa o rachunkowości (Dz.U. 2026 poz. 522), art. 26, art. 27

Pułapka: Zdający często przenoszą zasady kompensaty dotyczące zapasów na wszystkie składniki majątku, co jest nieprawidłowe.

W trakcie inwentaryzacji w jednostce handlowej stwierdzono niedobór towarów w wysokości 1 200 zł. Ustalony ubytek naturalny dla tej grupy towarów wynosi 1% wartości rozchodu, który wyniósł 80 000 zł. Jaką kwotę jednostka zakwalifikuje jako niedobór niezawiniony?

  1. a) 800 zł
  2. b) 1 200 zł
  3. c) 400 zł poprawna
  4. d) 0 zł
Bilansjusz wyjaśnia:

Dlaczego tak: Ubytek naturalny wynosi 1% z 80 000 zł, czyli 800 zł. Niedobór w wysokości 1 200 zł przewyższa ubytek naturalny, więc nadwyżka ponad ubytek (1 200 zł - 800 zł = 400 zł) stanowi niedobór niezawiniony (przy założeniu braku zawinienia). Pozostałe kwoty są nieprawidłowe.

Podstawa prawna: ustawa o rachunkowości (Dz.U. 2026 poz. 522), art. 27 ust. 2

Pułapka: Zdający często błędnie uznają cały niedobór za niezawiniony, nie odejmując ubytku naturalnego.

W trakcie inwentaryzacji wykryto, że w kasie jest więcej gotówki niż wynika to z ksiąg. Jak należy zakwalifikować i ująć tę różnicę?

  1. a) Jako niedobór niezawiniony, w ciężar pozostałych kosztów operacyjnych
  2. b) Jako nadwyżkę, jako przychód z tytułu pozostałych przychodów operacyjnych poprawna
  3. c) Jako niedobór zawiniony, do obciążenia osoby materialnie odpowiedzialnej
  4. d) Jako nadwyżkę, zobowiązanie wobec właściciela
Bilansjusz wyjaśnia:

Dlaczego tak: Nadwyżka to różnica, gdy stan rzeczywisty jest wyższy od księgowego. Powinna zostać wyjaśniona i rozliczona, a jeżeli nie można jej przypisać do konkretnego tytułu, stanowi pozostały przychód operacyjny. Niedobory powstają przy stanie niższym od księgowego, a nie wyższym.

Podstawa prawna: ustawa o rachunkowości (Dz.U. 2026 poz. 522), art. 27 ust. 2; zasady rozliczania różnic inwentaryzacyjnych

Pułapka: Pomylenie nadwyżki z niedoborem - kierunek różnicy (więcej/mniej) decyduje o klasyfikacji.

Zgodnie z ustawą o rachunkowości, inwentaryzację drogą spisu z natury obejmuje się również składniki aktywów będące własnością innych jednostek, powierzone jednostce do sprzedaży, przechowania, przetwarzania lub używania. Które jednostki są zwolnione z obowiązku powiadomienia tych jednostek o wynikach spisu?

  1. a) Jednostki świadczące usługi pocztowe, transportowe, spedycyjne i składowania poprawna
  2. b) Jednostki prowadzące działalność rolniczą
  3. c) Jednostki prowadzące działalność wytwórczą
  4. d) Jednostki prowadzące działalność handlową
Bilansjusz wyjaśnia:

Dlaczego tak: Ustawa o rachunkowości zwalnia z obowiązku powiadamiania właścicieli o wynikach spisu jednostki świadczące usługi pocztowe, transportowe, spedycyjne i składowania. Pozostałe wymienione rodzaje działalności nie są objęte tym zwolnieniem.

Podstawa prawna: ustawa o rachunkowości (Dz.U. 2026 poz. 522), art. 26 ust. 2

Pułapka: Pomylenie zwolnienia z obowiązku powiadamiania z wyłączeniem z obowiązku przeprowadzenia spisu z natury składników obcych.

Zgodnie z ustawą o rachunkowości, inwentaryzację na dzień zakończenia działalności jednostki przeprowadza się:

  1. a) Zawsze na ostatni dzień roku obrotowego.
  2. b) Na dzień zakończenia działalności oraz na dzień poprzedzający postawienie w stan likwidacji lub ogłoszenia upadłości. poprawna
  3. c) Tylko w przypadku likwidacji.
  4. d) Nie później niż 3 miesiące przed końcem roku obrotowego.
Bilansjusz wyjaśnia:

Dlaczego tak: Art. 26 ust. 4 stanowi, że inwentaryzację przeprowadza się również na dzień zakończenia działalności jednostki oraz na dzień poprzedzający postawienie jej w stan likwidacji lub ogłoszenia upadłości. Pozostałe warianty odnoszą się do innych terminów lub są niepełne.

Podstawa prawna: ustawa o rachunkowości (Dz.U. 2026 poz. 522), art. 26 ust. 4

Pułapka: Zdający często mylą termin inwentaryzacji na dzień likwidacji z terminem na koniec roku obrotowego.

Zgodnie z ustawą o rachunkowości, inwentaryzację przeprowadza się również na dzień zakończenia działalności przez jednostkę oraz na dzień poprzedzający postawienie jej w stan likwidacji lub ogłoszenia upadłości. Ten obowiązek dotyczy:

  1. a) wszystkich jednostek, niezależnie od formy prawnej poprawna
  2. b) wyłącznie spółek kapitałowych
  3. c) wyłącznie jednostek, których sprawozdanie finansowe podlega obowiązkowemu badaniu
  4. d) wyłącznie jednostek prowadzących księgi rachunkowe
Bilansjusz wyjaśnia:

Dlaczego tak: Zgodnie z art. 26 ust. 4 ustawy o rachunkowości, inwentaryzację przeprowadza się na dzień zakończenia działalności przez jednostkę oraz na dzień poprzedzający postawienie jej w stan likwidacji lub ogłoszenia upadłości. Obowiązek ten dotyczy wszystkich jednostek, które prowadzą księgi rachunkowe na podstawie ustawy, bez względu na formę prawną.

Podstawa prawna: ustawa o rachunkowości (Dz.U. 2026 poz. 522), art. 26 ust. 4

Pułapka: Zdający błędnie ograniczają ten obowiązek do spółek kapitałowych lub jednostek podlegających badaniu, podczas gdy ustawa nie wprowadza takich ograniczeń.

Zgodnie z ustawą o rachunkowości, inwentaryzację składników aktywów, z wyłączeniem aktywów pieniężnych, papierów wartościowych, produktów w toku produkcji oraz materiałów, towarów i produktów gotowych, można rozpocząć nie wcześniej niż:

  1. a) na 3 miesiące przed końcem roku obrotowego poprawna
  2. b) na 4 miesiące przed końcem roku obrotowego
  3. c) na 2 miesiące przed końcem roku obrotowego
  4. d) na 15 dni przed końcem roku obrotowego
Bilansjusz wyjaśnia:

Dlaczego tak: Przepis art. 26 ust. 3 pkt 1 dopuszcza rozpoczęcie inwentaryzacji nie wcześniej niż 3 miesiące przed końcem roku obrotowego, a zakończenie do 15 dnia następnego roku. Pozostałe terminy są niezgodne z ustawą.

Podstawa prawna: ustawa o rachunkowości (Dz.U. 2026 poz. 522), art. 26 ust. 3 pkt 1

Pułapka: Często mylone są terminy dla różnych składników - należy odróżnić termin 3 miesięcy dla ogólnej zasady od terminów 2-letnich i 4-letnich dla szczególnych przypadków.

Zgodnie z ustawą o rachunkowości, inwentaryzację zapasów materiałów, towarów, produktów gotowych i półproduktów znajdujących się w strzeżonych składowiskach i objętych ewidencją ilościowo-wartościową można przeprowadzić nie rzadziej niż:

  1. a) raz w roku
  2. b) raz w ciągu 2 lat poprawna
  3. c) raz w ciągu 4 lat
  4. d) na każdy ostatni dzień roku obrotowego
Bilansjusz wyjaśnia:

Dlaczego tak: Ustawa o rachunkowości dopuszcza przeprowadzenie inwentaryzacji tych zapasów raz w ciągu 2 lat, pod warunkiem że znajdują się one w strzeżonych składowiskach i są objęte ewidencją ilościowo-wartościową. Pozostałe terminy są nieprawidłowe - raz w roku dotyczy np. zapasów w punktach obrotu detalicznego, raz w ciągu 4 lat dotyczy nieruchomości i środków trwałych na terenie strzeżonym, a coroczna inwentaryzacja na ostatni dzień roku obrotowego dotyczy innych składników.

Podstawa prawna: ustawa o rachunkowości (Dz.U. 2026 poz. 522), art. 26 ust. 3 pkt 2

Pułapka: Najczęściej mylone są terminy: 2 lata, 4 lata i coroczny - należy uważnie czytać, do jakich składników się odnoszą.

Zgodnie z ustawą o rachunkowości, różnice między stanem rzeczywistym a stanem wykazanym w księgach rachunkowych, ujawnione w toku inwentaryzacji, należy wyjaśnić i rozliczyć w księgach rachunkowych:

  1. a) Tego roku obrotowego, na który przypadał termin inwentaryzacji poprawna
  2. b) Następnego roku obrotowego po terminie inwentaryzacji
  3. c) Roku obrotowego, w którym zakończono inwentaryzację
  4. d) Roku obrotowego, w którym zatwierdzono sprawozdanie finansowe
Bilansjusz wyjaśnia:

Dlaczego tak: Ustawa o rachunkowości stanowi, że różnice inwentaryzacyjne należy wyjaśnić i rozliczyć w księgach rachunkowych tego roku obrotowego, na który przypadał termin inwentaryzacji. Pozostałe opcje wskazują błędne okresy rozliczenia.

Podstawa prawna: ustawa o rachunkowości (Dz.U. 2026 poz. 522), art. 27 ust. 2

Pułapka: Uznanie, że rozliczenie różnic może nastąpić w roku zakończenia spisu, podczas gdy kluczowy jest termin inwentaryzacji, nie data fizycznego przeprowadzenia.

W poradniku

Inwentaryzacja: trzy metody, terminy i różnice

Inwentaryzacja to najbardziej sformalizowana czynność w rachunkowości i jedno z niewielu zadań, którego kierownik jednostki nie może nikomu powierzyć.

Wróć do spisu dziedzin albo przejdź do testów z tej dziedziny.