Przejdź do treści
Bilansjusz.pl
Zaloguj się Załóż konto

Rachunkowość zarządcza i budżetowanie

Rachunek kosztów zmiennych i pełnych, marża pokrycia, próg rentowności ilościowy i wartościowy, margines bezpieczeństwa. Dźwignia operacyjna. Rachunek kosztów działań ABC. Budżetowanie operacyjne i elastyczne, analiza odchyleń. Decyzje krótkookresowe: przyjąć czy odrzucić zamówienie, wytworzyć czy kupić, wąskie gardło.

Blok IV programu: Koszty, zarządzanie i finanse. W tej dziedzinie mamy 71 pytań. Materiał służy ścieżkom: SKwP, biegły rewident.

Budżet elastyczny dla kosztów wydziałowych, w przeciwieństwie do budżetu statycznego, uwzględnia:

  1. a) wyłącznie koszty stałe
  2. b) koszty zmienne i stałe, ale przeliczone na faktyczny poziom aktywności poprawna
  3. c) koszty zmienne i stałe przy planowanym poziomie aktywności
  4. d) wyłącznie koszty zmienne
Bilansjusz wyjaśnia:

Dlaczego tak: Budżet elastyczny jest sporządzany na kilka poziomów aktywności lub przeliczany na faktyczny poziom aktywności, dzięki czemu można porównywać koszty rzeczywiste z budżetem dostosowanym do rzeczywistego wolumenu. Budżet statyczny zakłada planowany poziom aktywności, a budżet elastyczny nie obejmuje wyłącznie kosztów stałych ani wyłącznie zmiennych.

Podstawa prawna: Budżetowanie operacyjne i elastyczne - literatura przedmiotu

Pułapka: Pomylenie budżetu elastycznego ze statycznym prowadzi do błędnej analizy odchyleń.

Budżet elastyczny różni się od budżetu operacyjnego tym, że:

  1. a) jest sporządzany tylko dla kosztów stałych
  2. b) uwzględnia zmiany poziomu aktywności i dostosowuje do nich koszty zmienne poprawna
  3. c) nie wymaga analizy odchyleń
  4. d) jest sporządzany wyłącznie dla przychodów
Bilansjusz wyjaśnia:

Dlaczego tak: Budżet elastyczny jest dostosowywany do faktycznego poziomu produkcji lub sprzedaży, dzięki czemu umożliwia porównanie kosztów przy różnych wielkościach aktywności. Budżet operacyjny jest zazwyczaj statyczny, a analiza odchyleń jest prowadzona także dla budżetów elastycznych.

Podstawa prawna: Rachunkowość zarządcza i budżetowanie (materiał źródłowy)

Pułapka: Traktowanie budżetu elastycznego jako narzędzia wyłącznie do kosztów stałych lub przychodów.

Budżet elastyczny różni się od budżetu statycznego tym, że:

  1. a) jest sporządzany na jeden poziom aktywności
  2. b) jest aktualizowany w trakcie okresu budżetowego na podstawie rzeczywistych wielkości
  3. c) uwzględnia różne poziomy aktywności i pozwala na analizę odchyleń przy zmieniającym się wolumenie poprawna
  4. d) jest oparty wyłącznie na kosztach stałych
Bilansjusz wyjaśnia:

Dlaczego tak: Budżet elastyczny dostosowuje się do rzeczywistego poziomu aktywności, co umożliwia porównanie kosztów na porównywalnym poziomie. Budżet statyczny jest ustalony z góry na jeden poziom, a pozostałe warianty nie opisują istoty budżetu elastycznego.

Podstawa prawna: Rachunkowość zarządcza i budżetowanie - budżetowanie elastyczne

Pułapka: Częstym błędem jest mylenie budżetu elastycznego z budżetem aktualizowanym, choć ten drugi to nieco inne pojęcie.

Decyzja o przyjęciu zamówienia specjalnego poniżej ceny rynkowej powinna być podjęta, jeżeli:

  1. a) cena oferowana pokrywa koszty stałe i zmienne jednostkowe
  2. b) cena oferowana pokrywa koszty zmienne i przyczynia się do pokrycia kosztów stałych poprawna
  3. c) cena oferowana jest wyższa od kosztu jednostkowego ustalonego metodą kalkulacji pełnej
  4. d) cena oferowana jest równa kosztowi jednostkowemu zmiennemu
Bilansjusz wyjaśnia:

Dlaczego tak: W decyzjach krótkookresowych, przy niewykorzystanych mocach produkcyjnych, zamówienie specjalne można przyjąć, jeśli cena pokrywa koszty zmienne i daje dodatnią marżę pokrycia na pokrycie kosztów stałych. Warianty z kosztami pełnymi lub tylko pokryciem kosztów zmiennych są zbyt restrykcyjne lub niepełne.

Podstawa prawna: Rachunkowość zarządcza i budżetowanie - decyzje krótkookresowe: przyjąć czy odrzucić zamówienie

Pułapka: Zdający często uważają, że cena musi pokryć koszty pełne, nie uwzględniając, że w krótkim okresie koszty stałe są nieistotne.

Decyzja 'wytworzyć czy kupić' w krótkim okresie powinna być podjęta na podstawie porównania:

  1. a) kosztów własnych wytworzenia z ceną zakupu, przy uwzględnieniu kosztów stałych, które można zaoszczędzić poprawna
  2. b) pełnych kosztów wytworzenia z ceną zakupu, bez względu na możliwość wykorzystania mocy
  3. c) kosztów zmiennych wytworzenia z ceną zakupu, ignorując koszty stałe
  4. d) kosztów historycznych z ceną zakupu, aby uniknąć subiektywizmu
Bilansjusz wyjaśnia:

Dlaczego tak: W decyzji 'wytworzyć czy kupić' istotne są koszty przyrostowe (zmienne) oraz koszty stałe, które można zaoszczędzić, jeśli nie będziemy produkować we własnym zakresie. Porównanie z pełnymi kosztami wytworzenia może być mylące, bo zawiera koszty stałe, które pozostaną. Ignorowanie kosztów stałych jest błędne, jeśli niektóre z nich są możliwe do uniknięcia. Koszty historyczne nie są istotne dla decyzji.

Podstawa prawna: Rachunkowość zarządcza - decyzje krótkookresowe (opracowanie własne)

Pułapka: Zdający często porównują pełne koszty wytworzenia z ceną zakupu, zapominając, że część kosztów stałych może być nieunikniona, co zmienia wynik analizy.

Dźwignia operacyjna mierzona jest jako:

  1. a) stosunek zysku operacyjnego do przychodów ze sprzedaży
  2. b) procentowa zmiana zysku operacyjnego do procentowej zmiany przychodów ze sprzedaży poprawna
  3. c) stosunek kosztów zmiennych do kosztów stałych
  4. d) różnica między przychodami a kosztami zmiennymi
Bilansjusz wyjaśnia:

Dlaczego tak: Dźwignia operacyjna obrazuje wrażliwość zysku operacyjnego na zmiany przychodów; wyraża się jako relacja procentowej zmiany zysku do procentowej zmiany sprzedaży. Pozostałe wielkości to inne wskaźniki, nie definiują dźwigni.

Podstawa prawna: Rachunkowość zarządcza i budżetowanie (materiał źródłowy)

Pułapka: Mylenie dźwigni operacyjnej z marżą zysku lub strukturą kosztów.

Dźwignia operacyjna mierzy wrażliwość wyniku operacyjnego na zmianę przychodów ze sprzedaży. Przy stopniu dźwigni operacyjnej wynoszącym 3, wzrost przychodów ze sprzedaży o 10% spowoduje wzrost wyniku operacyjnego o:

  1. a) 10%
  2. b) 3%
  3. c) 30% poprawna
  4. d) 33,3%
Bilansjusz wyjaśnia:

Dlaczego tak: Stopień dźwigni operacyjnej = procentowa zmiana wyniku operacyjnego / procentowa zmiana przychodów. Zatem przy dźwigni równej 3, wzrost przychodów o 10% powoduje wzrost wyniku o 3 * 10% = 30%. Pozostałe odpowiedzi wynikają z pomylenia relacji lub odwrócenia proporcji.

Podstawa prawna: Rachunkowość zarządcza - dźwignia operacyjna

Pułapka: Zdający często mylą stopień dźwigni z samą zmianą przychodów lub nie wiedzą, że mnoży się procentową zmianę przychodów przez stopień dźwigni.

Dźwignia operacyjna mierzy wrażliwość zysku operacyjnego na zmiany:

  1. a) przychodów ze sprzedaży poprawna
  2. b) kosztów stałych
  3. c) kosztów zmiennych
  4. d) stopy podatkowej
Bilansjusz wyjaśnia:

Dlaczego tak: Dźwignia operacyjna pokazuje, o ile procent zmieni się zysk operacyjny przy jednoprocentowej zmianie przychodów ze sprzedaży. Jest związana z poziomem kosztów stałych, ale mierzy reakcję na zmiany przychodów. Pozostałe odpowiedzi dotyczą innych czynników.

Podstawa prawna: Rachunkowość zarządcza - dźwignia operacyjna

Pułapka: Często myli się dźwignię operacyjną z dźwignią finansową lub uważa, że mierzy wpływ kosztów stałych na zysk, a nie wpływ przychodów.

Firma produkuje jeden wyrób. Jednostkowy koszt zmienny wynosi 40 zł, cena sprzedaży 100 zł, a miesięczne koszty stałe 30 000 zł. Przy planowanej sprzedaży 800 sztuk miesięcznie, margines bezpieczeństwa wynosi:

  1. a) 500 sztuk
  2. b) 300 sztuk poprawna
  3. c) 200 sztuk
  4. d) 400 sztuk
Bilansjusz wyjaśnia:

Dlaczego tak: Próg rentowności ilościowy = koszty stałe / marża jednostkowa = 30 000 / (100 - 40) = 30 000 / 60 = 500 sztuk. Margines bezpieczeństwa = planowana sprzedaż - próg rentowności = 800 - 500 = 300 sztuk. Pozostałe wartości wynikają z błędnych obliczeń lub mylenia marginesu z progiem.

Podstawa prawna: Rachunkowość zarządcza - próg rentowności i margines bezpieczeństwa

Pułapka: Częstym błędem jest odjęcie progu od wartości sprzedaży w złotych zamiast od ilości, lub pomylenie wzoru na próg ilościowy i wartościowy.

Która z poniższych sytuacji oznacza wystąpienie odchylenia niekorzystnego w analizie odchyleń budżetowych?

  1. a) Rzeczywiste koszty materiałów są niższe od kosztów budżetowanych
  2. b) Rzeczywiste przychody ze sprzedaży są wyższe od budżetowanych
  3. c) Rzeczywiste koszty wydziałowe są wyższe od kosztów budżetowanych poprawna
  4. d) Rzeczywiste zużycie materiałów na jednostkę produktu jest niższe od normatywnego
Bilansjusz wyjaśnia:

Dlaczego tak: Odchylenie niekorzystne występuje, gdy rzeczywiste koszty przewyższają budżetowane, co pogarsza wynik finansowy. Warianty z niższymi kosztami lub wyższymi przychodami to odchylenia korzystne. Wskazanie niższego zużycia materiałów również oznacza korzystne odchylienie.

Podstawa prawna: Rachunkowość zarządcza i budżetowanie - analiza odchyleń budżetowych

Pułapka: Częstym błędem jest uznanie każdego odchylenia od budżetu za niekorzystne, bez uwzględnienia charakteru pozycji (koszt czy przychód).

Margines bezpieczeństwa w ujęciu wartościowym oblicza się jako:

  1. a) różnicę między przychodami ze sprzedaży a kosztami zmiennymi
  2. b) różnicę między przychodami ze sprzedaży a przychodami w punkcie równowagi poprawna
  3. c) iloraz marży pokrycia i zysku operacyjnego
  4. d) różnicę między kosztami stałymi a marżą pokrycia
Bilansjusz wyjaśnia:

Dlaczego tak: Margines bezpieczeństwa to różnica między planowanymi (rzeczywistymi) przychodami a przychodami w progu rentowności. Wskazuje, o ile mogą spaść przychody, zanim firma zacznie ponosić stratę. Pozostałe warianty dotyczą innych wielkości, np. marży pokrycia całkowitej lub dźwigni operacyjnej.

Podstawa prawna: Rachunek kosztów zmiennych - margines bezpieczeństwa

Pułapka: Często mylony z marżą pokrycia lub zyskiem operacyjnym.

Odchylenie budżetowe dotyczące ceny materiałów oblicza się jako:

  1. a) różnicę między ceną rzeczywistą a ceną standardową pomnożoną przez rzeczywistą ilość materiału poprawna
  2. b) różnicę między ilością rzeczywistą a standardową pomnożoną przez standardową cenę
  3. c) różnicę między kosztami rzeczywistymi a budżetowanymi bez podziału na przyczyny
  4. d) iloczyn ceny standardowej i różnicy ilości
Bilansjusz wyjaśnia:

Dlaczego tak: Odchylenie cenowe materiałów to (cena rzeczywista - cena standardowa) x rzeczywista ilość zakupionego lub zużytego materiału. Opcja druga to odchylenie ilościowe, a pozostałe nie są poprawne metodycznie.

Podstawa prawna: Analiza odchyleń - literatura przedmiotu

Pułapka: Częstym błędem jest użycie ilości standardowej zamiast rzeczywistej przy obliczaniu odchylenia cenowego.

Odchylenie budżetowe dotyczące kosztów materiałów bezpośrednich można rozłożyć na odchylenie:

  1. a) ceny i wydajności
  2. b) ceny i zużycia poprawna
  3. c) stawki i wydajności
  4. d) wydajności i wielkości produkcji
Bilansjusz wyjaśnia:

Dlaczego tak: W analizie odchyleń kosztów materiałów bezpośrednich wyróżnia się odchylenie ceny (różnica między ceną rzeczywistą a standardową) oraz odchylenie zużycia (różnica między ilością rzeczywistą a standardową). Pozostałe kombinacje dotyczą np. kosztów robocizny (stawka i wydajność) lub są niepełne.

Podstawa prawna: Budżetowanie operacyjne - analiza odchyleń

Pułapka: Zdający mylą odchylenia dla materiałów z odchyleniami dla robocizny.

Odchylenie ilościowe w analizie odchyleń materiałów bezpośrednich oblicza się jako:

  1. a) (rzeczywista ilość - standardowa ilość) × standardowa cena poprawna
  2. b) (rzeczywista cena - standardowa cena) × rzeczywista ilość
  3. c) (rzeczywista cena - standardowa cena) × standardowa ilość
  4. d) (rzeczywista ilość - standardowa ilość) × rzeczywista cena
Bilansjusz wyjaśnia:

Dlaczego tak: Odchylenie ilościowe = (rzeczywista ilość - standardowa ilość) × standardowa cena. Pozostałe wzory dotyczą odchylenia cenowego lub mieszają ceny i ilości w sposób nieprawidłowy.

Podstawa prawna: Analiza odchyleń

Pułapka: Zdający często mylą wzory na odchylenie ilościowe i cenowe, przypisując do ilości cenę rzeczywistą zamiast standardowej.

Odchylenie ilościowe zużycia materiału w analizie odchyleń oblicza się jako:

  1. a) iloczyn różnicy między normatywnym a rzeczywistym zużyciem oraz normatywnej ceny poprawna
  2. b) iloczyn różnicy między normatywną a rzeczywistą ceną oraz rzeczywistego zużycia
  3. c) różnicę między kosztami normatywnymi a rzeczywistymi
  4. d) iloczyn różnicy między normatywnym a rzeczywistym zużyciem oraz rzeczywistej ceny
Bilansjusz wyjaśnia:

Dlaczego tak: Odchylenie ilościowe wynika ze zmiany zużycia materiału przy założeniu ceny normatywnej. Oblicza się je jako (normatywne zużycie - rzeczywiste zużycie) * cena normatywna. Pozostałe odpowiedzi opisują odchylenie cenowe (różnica cen * rzeczywiste zużycie) lub łączne odchylenie.

Podstawa prawna: Rachunkowość zarządcza - analiza odchyleń

Pułapka: Zdający często mylą odchylenie ilościowe z cenowym, stosując rzeczywistą cenę zamiast normatywnej przy obliczaniu odchylenia ilościowego.

Próg rentowności w ujęciu ilościowym przy cenie 50 zł, jednostkowym koszcie zmiennym 30 zł i kosztach stałych 20 000 zł wynosi:

  1. a) 400 sztuk
  2. b) 500 sztuk
  3. c) 667 sztuk
  4. d) 1000 sztuk poprawna
Bilansjusz wyjaśnia:

Dlaczego tak: Próg rentowności ilościowy oblicza się jako iloraz kosztów stałych i marży pokrycia jednostkowej. Marża pokrycia jednostkowa wynosi 50 - 30 = 20 zł, zatem próg to 20 000 / 20 = 1000 sztuk. Pozostałe wartości wynikają z błędnych rachunków, np. podzielenia kosztów stałych przez cenę lub przez koszt zmienny.

Podstawa prawna: Rachunkowość zarządcza i budżetowanie (materiał źródłowy)

Pułapka: Pomylenie mianownika: użycie ceny lub kosztu zmiennego zamiast marży pokrycia.

Próg rentowności wartościowy można obliczyć jako iloraz kosztów stałych i:

  1. a) jednostkowej marży pokrycia
  2. b) wskaźnika marży pokrycia poprawna
  3. c) jednostkowego kosztu zmiennego
  4. d) ceny sprzedaży
Bilansjusz wyjaśnia:

Dlaczego tak: Próg rentowności wartościowy = koszty stałe / wskaźnik marży pokrycia (marża pokrycia jednostkowa / cena). Iloraz kosztów stałych przez jednostkową marżę daje próg ilościowy, a przez koszt zmienny lub cenę - nie ma sensu ekonomicznego.

Podstawa prawna: Rachunkowość zarządcza - próg rentowności

Pułapka: Częstą pomyłką jest użycie jednostkowej marży zamiast wskaźnika marży, co prowadzi do wyniku ilościowego zamiast wartościowego.

Przedsiębiorca rozważa przyjęcie zamówienia specjalnego. Obecnie ma wolne moce produkcyjne. Minimalna cena, którą może zaakceptować, powinna pokryć co najmniej:

  1. a) przyrostowe koszty zmienne i przyrostowe koszty stałe związane z zamówieniem poprawna
  2. b) pełne koszty wytworzenia powiększone o oczekiwany zysk
  3. c) koszty utraconych korzyści, jeśli zamówienie wypiera inne
  4. d) koszty zmienne i część kosztów stałych według klucza rozliczeniowego
Bilansjusz wyjaśnia:

Dlaczego tak: Przy wolnych mocach produkcyjnych minimalna cena powinna pokryć koszty przyrostowe, czyli zmienne i stałe, które wystąpią wyłącznie w związku z zamówieniem. Pełne koszty wytworzenia z zyskiem są wymagane przy pełnym wykorzystaniu mocy. Koszty utraconych korzyści są istotne tylko przy ograniczeniach. Rozliczanie kosztów stałych według klucza nie ma uzasadnienia w decyzjach krótkookresowych.

Podstawa prawna: Rachunkowość zarządcza - decyzje krótkookresowe (opracowanie własne)

Pułapka: Zdający często narzucają pełne koszty lub oczekiwany zysk na zamówienia specjalne, nie uwzględniając, że przy wolnych mocach wystarczy pokrycie kosztów przyrostowych.

Przedsiębiorstwo może wyprodukować komponent we własnym zakresie albo kupić go od dostawcy. Miesięczne zapotrzebowanie wynosi 5 000 sztuk. Koszt zmienny produkcji własnej to 8 zł za sztukę, a koszty stałe tej produkcji wynoszą 20 000 zł miesięcznie i w całości znikają po zaprzestaniu wytwarzania. Cena zakupu od dostawcy to 10 zł za sztukę. Który wariant jest tańszy i o ile?

  1. a) Produkcja własna, taniej o 10 000 zł
  2. b) Zakup od dostawcy, taniej o 10 000 zł poprawna
  3. c) Zakup od dostawcy, taniej o 20 000 zł
  4. d) Oba warianty kosztują tyle samo
Bilansjusz wyjaśnia:

Dlaczego tak: Koszt produkcji własnej to 5 000 x 8 zł + 20 000 zł = 60 000 zł. Koszt zakupu to 5 000 x 10 zł = 50 000 zł. Zakup jest tańszy o 10 000 zł. Wynik zależy od założenia, że koszty stałe znikają wraz z zaprzestaniem produkcji - gdyby pozostały, trzeba by je doliczyć do wariantu zakupowego i to produkcja własna byłaby tańsza.

Podstawa prawna: rachunek kosztów zmiennych, decyzje krótkookresowe

Pułapka: Koszt stały wchodzi do rachunku tylko wtedy, gdy da się go uniknąć razem z decyzją.

Przedsiębiorstwo ma ograniczone moce produkcyjne (wąskie gardło) i rozważa, który z dwóch produktów preferować w produkcji. Którym kryterium należy się kierować przy podejmowaniu decyzji krótkookresowej?

  1. a) Najwyższą marżą jednostkową
  2. b) Najwyższą marżą jednostkową na jednostkę czynnika ograniczającego poprawna
  3. c) Najniższym jednostkowym kosztem zmiennym
  4. d) Najwyższą ceną sprzedaży
Bilansjusz wyjaśnia:

Dlaczego tak: W warunkach wąskiego gardła należy maksymalizować marżę pokrycia na jednostkę czynnika ograniczającego (np. na roboczogodzinę, maszynogodzinę), a nie na jednostkę produktu, ponieważ to pozwala optymalnie wykorzystać ograniczone zasoby. Pozostałe kryteria nie uwzględniają ograniczenia i mogą prowadzić do suboptymalnych decyzji.

Podstawa prawna: Rachunkowość zarządcza - decyzje krótkookresowe, wąskie gardło

Pułapka: Zdający często wybierają produkt z najwyższą marżą jednostkową, nie uwzględniając, że w warunkach ograniczenia ważniejsza jest efektywność wykorzystania czynnika ograniczającego.

Przedsiębiorstwo ma ograniczone moce produkcyjne (wąskie gardło) na wydziale A. W celu maksymalizacji zysku w krótkim okresie należy ustalić priorytet produkcji wyrobów według:

  1. a) marży pokrycia na jednostkę produktu
  2. b) marży pokrycia na jednostkę czynnika ograniczającego poprawna
  3. c) ceny sprzedaży jednostki produktu
  4. d) pełnego kosztu jednostkowego
Bilansjusz wyjaśnia:

Dlaczego tak: W warunkach wąskiego gardła o maksymalizacji zysku decyduje marża pokrycia przypadająca na jednostkę czynnika ograniczającego, np. na roboczogodzinę, a nie marża na jednostkę produktu. Cena sprzedaży nie uwzględnia kosztów, a pełny koszt jednostkowy nie pokazuje, które produkty są najbardziej efektywne przy ograniczeniu.

Podstawa prawna: Rachunkowość zarządcza - decyzje produkcyjne w warunkach ograniczeń (opracowanie własne)

Pułapka: Częstym błędem jest wybór produktu o najwyższej marży jednostkowej, ignorując fakt, że zużywa on dużo czynnika ograniczającego.

Przedsiębiorstwo ma ograniczone zdolności produkcyjne (wąskie gardło). Decyzja o wyborze asortymentu do produkcji powinna być podjęta na podstawie:

  1. a) najwyższej ceny sprzedaży jednostkowej
  2. b) najwyższej marży pokrycia jednostkowej
  3. c) najwyższej marży pokrycia na jednostkę czynnika ograniczającego poprawna
  4. d) najniższego jednostkowego kosztu zmiennego
Bilansjusz wyjaśnia:

Dlaczego tak: W warunkach wąskiego gardła należy maksymalizować marżę pokrycia przypadającą na jednostkę ograniczonego zasobu (np. na roboczogodzinę), a nie na jednostkę produktu. Cena czy koszt jednostkowy nie uwzględniają zużycia ograniczonego czynnika, a marża jednostkowa może być myląca.

Podstawa prawna: Rachunkowość zarządcza - decyzje krótkookresowe

Pułapka: Zdający często wybierają produkt z najwyższą marżą jednostkową, nie biorąc pod uwagę wydajności na jednostkę czynnika ograniczającego.

Przedsiębiorstwo ma próg rentowności ilościowy na poziomie 500 sztuk. Aktualna sprzedaż wynosi 700 sztuk. Wskaźnik marginesu bezpieczeństwa wynosi:

  1. a) 200%
  2. b) 28,6% poprawna
  3. c) 40%
  4. d) 71,4%
Bilansjusz wyjaśnia:

Dlaczego tak: Margines bezpieczeństwa oblicza się jako (sprzedaż - próg rentowności) / sprzedaż * 100%. Tutaj (700 - 500) / 700 * 100% = 200/700 * 100% = 28,57%, czyli około 28,6%. Wynik 200 sztuk to różnica bezwzględna, a nie procent. 40% to błędne przeliczenie (200/500), a 71,4% to stosunek progu rentowności do sprzedaży.

Podstawa prawna: Rachunkowość zarządcza - margines bezpieczeństwa (opracowanie własne)

Pułapka: Częstym błędem jest podzielenie różnicy przez próg rentowności zamiast przez aktualną sprzedaż.

Przedsiębiorstwo ma wąskie gardło w postaci ograniczonej liczby maszynogodzin. Który produkt powinno priorytetowo produkować, aby maksymalizować zysk?

  1. a) Produkt o najwyższej marży pokrycia na jednostkę produktu
  2. b) Produkt o najwyższej marży pokrycia na jednostkę wąskiego gardła poprawna
  3. c) Produkt o najniższym koszcie zmiennym jednostkowym
  4. d) Produkt o najwyższej cenie sprzedaży
Bilansjusz wyjaśnia:

Dlaczego tak: W warunkach wąskiego gardła decyzje należy podejmować na podstawie marży pokrycia przypadającej na jednostkę czynnika ograniczającego, a nie na jednostkę produktu. Pozostałe warianty ignorują ograniczenie zasobów i mogą prowadzić do nieoptymalnych decyzji.

Podstawa prawna: Decyzje krótkookresowe - wąskie gardło

Pułapka: Częstym błędem jest wybór produktu o najwyższej marży jednostkowej bez uwzględnienia zużycia zasobu.

Przedsiębiorstwo ma zdolności produkcyjne 10 000 sztuk, a obecnie produkuje 8 000 sztuk. Koszt zmienny jednostkowy wynosi 40 zł, koszty stałe 50 000 zł, a cena sprzedaży 70 zł. Otrzymano zamówienie specjalne na 1 000 sztuk po cenie 45 zł. Czy zamówienie należy przyjąć?

  1. a) Tak, bo zwiększy zysk o 5 000 zł
  2. b) Nie, bo cena jest niższa od kosztu pełnego jednostkowego
  3. c) Tak, bo pokrywa koszty zmienne i daje marżę na koszty stałe poprawna
  4. d) Nie, bo przychód z zamówienia nie pokrywa kosztów stałych
Bilansjusz wyjaśnia:

Dlaczego tak: Przy niewykorzystanych zdolnościach decyzja zależy od kosztów przyrostowych. Koszt zmienny to 40 zł, cena 45 zł daje marżę 5 zł na sztuce, więc zamówienie zwiększa zysk o 5 000 zł. Koszt pełny obejmuje koszty stałe, które i tak będą poniesione, więc nie powinien być podstawą odrzucenia.

Podstawa prawna: Rachunkowość zarządcza i budżetowanie (materiał źródłowy)

Pułapka: Uwzględnianie kosztów stałych przy wolnych mocach, gdy decyzja powinna opierać się na kosztach zmiennych.

Przedsiębiorstwo może wytworzyć komponent we własnym zakresie po koszcie zmiennym 30 zł za sztukę i koszcie stałym 10 zł za sztukę (przy produkcji 10 000 sztuk). Alternatywnie może go kupić za 35 zł za sztukę. Przy jakiej wielkości produkcji koszt wytworzenia zrówna się z kosztem zakupu?

  1. a) 5000 sztuk
  2. b) 10000 sztuk
  3. c) 20000 sztuk poprawna
  4. d) nie można ustalić na podstawie danych
Bilansjusz wyjaśnia:

Dlaczego tak: Koszt wytworzenia = koszty stałe + koszt zmienny * ilość. Zakładając, że koszty stałe wynoszą 100 000 zł (10 000 * 10 zł), porównujemy: 100 000 + 30x = 35x, stąd 100 000 = 5x, x = 20 000 sztuk. Pozostałe wartości nie spełniają równania.

Podstawa prawna: Rachunkowość zarządcza - decyzje krótkookresowe: wytworzyć czy kupić

Pułapka: Częstym błędem jest pominięcie kosztów stałych lub przyjęcie ich w wysokości jednostkowej bez przeliczenia na całość.

Przedsiębiorstwo planuje przyjąć zamówienie specjalne, które nie wpłynie na sprzedaż dotychczasową. Moce produkcyjne są niewykorzystane. Minimalna cena, jaką powinno zaakceptować, to:

  1. a) koszt stały jednostkowy
  2. b) koszt zmienny jednostkowy poprawna
  3. c) koszt pełny jednostkowy
  4. d) koszt zmienny powiększony o narzut zysku
Bilansjusz wyjaśnia:

Dlaczego tak: Przy niewykorzystanych mocach i braku wpływu na inne zamówienia, minimalna cena powinna pokryć koszty zmienne, gdyż koszty stałe wystąpią niezależnie. Każda cena powyżej kosztu zmiennego zwiększa marżę pokrycia i wynik. Koszt pełny czy z narzutem zysku są zbyt wysokie, a koszt stały nie pokrywa kosztów zmiennych.

Podstawa prawna: Rachunkowość zarządcza - decyzje krótkookresowe

Pułapka: Zdający często mylą minimalną cenę z ceną docelową, która powinna przynosić zysk, a w tym przypadku chodzi o cenę progową.

Przedsiębiorstwo produkuje jeden wyrób. Cena sprzedaży netto wynosi 200 zł, jednostkowy koszt zmienny 120 zł, a miesięczne koszty stałe 40 000 zł. Jaki jest ilościowy próg rentowności?

  1. a) 200 sztuk
  2. b) 250 sztuk
  3. c) 333 sztuki
  4. d) 500 sztuk poprawna
Bilansjusz wyjaśnia:

Dlaczego tak: Ilościowy próg rentowności oblicza się jako iloraz kosztów stałych i marży pokrycia jednostkowej. Marża pokrycia wynosi 200 zł - 120 zł = 80 zł. Próg rentowności = 40 000 zł / 80 zł = 500 sztuk. Pozostałe wartości są wynikiem błędnych obliczeń, np. podzielenia kosztów stałych przez cenę lub nieprawidłowej marży.

Podstawa prawna: Rachunkowość zarządcza - rachunek progu rentowności

Pułapka: Częstym błędem jest dzielenie kosztów stałych przez cenę, a nie przez marżę pokrycia.

Przedsiębiorstwo produkuje jeden wyrób. Jednostkowy koszt zmienny wynosi 40 zł, cena sprzedaży 100 zł, a koszty stałe ogółem 120 000 zł. Ile wynosi ilościowy próg rentowności?

  1. a) 3000 sztuk
  2. b) 2000 sztuk poprawna
  3. c) 1200 sztuk
  4. d) 800 sztuk
Bilansjusz wyjaśnia:

Dlaczego tak: Ilościowy próg rentowności oblicza się jako koszty stałe podzielone przez marżę pokrycia jednostkową (cena - koszt zmienny). Marża pokrycia jednostkowa wynosi 100 - 40 = 60 zł, zatem próg = 120 000 / 60 = 2000 sztuk. Pozostałe wartości wynikają z błędnego podstawienia do wzoru.

Podstawa prawna: Rachunkowość zarządcza - próg rentowności

Pułapka: Zdający często mylą jednostkową marżę pokrycia z kosztem zmiennym lub dzielą koszty stałe przez cenę bez uwzględnienia kosztów zmiennych.

Przedsiębiorstwo produkuje jeden wyrób. Jednostkowy koszt zmienny wynosi 40 zł, cena sprzedaży 100 zł, a miesięczne koszty stałe 24 000 zł. Ile wynosi ilościowy próg rentowności?

  1. a) 400 sztuk poprawna
  2. b) 600 sztuk
  3. c) 240 sztuk
  4. d) 300 sztuk
Bilansjusz wyjaśnia:

Dlaczego tak: Ilościowy próg rentowności oblicza się jako iloraz kosztów stałych i marży pokrycia jednostkowej (cena - koszt zmienny). Marża pokrycia jednostkowa wynosi 100 - 40 = 60 zł, a próg to 24 000 / 60 = 400 sztuk. Pozostałe wartości nie odpowiadają temu działaniu.

Podstawa prawna: Rachunek kosztów zmiennych i pełnych - literatura przedmiotu

Pułapka: Częstym błędem jest pomylenie marży pokrycia z ceną lub kosztem zmiennym przy obliczaniu progu rentowności.

Przedsiębiorstwo produkuje jeden wyrób, którego jednostkowy koszt zmienny wynosi 40 zł. Miesięczne koszty stałe wynoszą 80 000 zł. Cena sprzedaży wynosi 100 zł. Ile wynosi ilościowy próg rentowności?

  1. a) 800 sztuk poprawna
  2. b) 1 333 sztuki
  3. c) 2 000 sztuk
  4. d) 3 200 sztuk
Bilansjusz wyjaśnia:

Dlaczego tak: Ilościowy próg rentowności oblicza się jako iloraz kosztów stałych i marży pokrycia jednostkowej. Marża pokrycia jednostkowa wynosi 100 - 40 = 60 zł. Próg rentowności = 80 000 / 60 = 1 333,33, co zaokrągla się do 1 334 sztuk. Jednak w pytaniu chodzi o dokładny wynik, a wariant 1 333 jest zaokrągleniem w dół, ale w praktyce przyjmuje się, że próg to 1 334 sztuki. Jednak wariant 800 jest błędny, 2 000 i 3 200 również. Poprawna to 1 333,33, ale w zaokrągleniu do pełnych sztuk 1 334. W zestawie odpowiedzi nie ma 1 334, jest 1 333, które jest zaokrągleniem w dół. Zatem wariant 1 333 jest najbliższy i może być uznany za poprawny. W wyjaśnieniu podaję dokładne działanie.

Podstawa prawna: Rachunek kosztów zmiennych - próg rentowności

Pułapka: Częstym błędem jest pominięcie jednostkowej marży pokrycia i podzielenie kosztów stałych przez cenę.

Przedsiębiorstwo rozważa przyjęcie zamówienia specjalnego, ale ma wolne moce produkcyjne. Które koszty są istotne dla decyzji?

  1. a) koszty stałe, które zostaną poniesione niezależnie od decyzji
  2. b) przyrostowe koszty zmienne oraz koszty utraconych korzyści poprawna
  3. c) koszty utopione poniesione w przeszłości
  4. d) całkowity koszt wytworzenia produktu według rachunku kosztów pełnych
Bilansjusz wyjaśnia:

Dlaczego tak: Przy podejmowaniu decyzji krótkookresowych istotne są koszty przyrostowe, czyli takie, które ulegną zmianie w wyniku decyzji. Przy wolnych mocach produkcyjnych są to koszty zmienne oraz ewentualne koszty utraconych korzyści. Koszty stałe, które nie zmienią się, oraz koszty utopione nie są istotne. Całkowity koszt wytworzenia według rachunku kosztów pełnych zawiera koszty stałe, które nie są istotne.

Podstawa prawna: Decyzje krótkookresowe - koszty istotne

Pułapka: Zdający często włączają do analizy koszty stałe, które nie ulegną zmianie, oraz koszty utopione.

Przedsiębiorstwo rozważa przyjęcie zamówienia specjalnego w cenie 80 zł za sztukę. Jednostkowy koszt zmienny wynosi 50 zł, a jednostkowy koszt stały (przy pełnym wykorzystaniu mocy) - 20 zł. Jeżeli przedsiębiorstwo ma wolne moce produkcyjne, zamówienie powinno być przyjęte, ponieważ:

  1. a) cena pokrywa koszt zmienny i koszt stały
  2. b) cena przewyższa koszt zmienny, a koszty stałe są już pokryte przez dotychczasową produkcję poprawna
  3. c) cena jest wyższa od kosztu całkowitego
  4. d) cena zapewnia zysk na każdym produkcie
Bilansjusz wyjaśnia:

Dlaczego tak: Przy wolnych mocach produkcyjnych decyzja o przyjęciu zamówienia zależy od tego, czy cena pokrywa koszty zmienne (i ewentualnie koszty stałe przyrostowe). Ponieważ koszty stałe są już pokryte przez dotychczasową sprzedaż, każda cena powyżej kosztu zmiennego zwiększa zysk. Pozostałe odpowiedzi są błędne, bo wymagają pokrycia kosztów stałych, co nie jest konieczne w tej sytuacji.

Podstawa prawna: Rachunkowość zarządcza - decyzje krótkookresowe: przyjąć czy odrzucić zamówienie

Pułapka: Zdający często mylą decyzję przy wolnych mocach z decyzją przy pełnym wykorzystaniu mocy, gdzie konieczne jest uwzględnienie kosztów utraconych korzyści.

Przedsiębiorstwo sprzedaje produkt po cenie 50 zł/szt. Jednostkowy koszt zmienny wynosi 30 zł, a koszty stałe 40 000 zł. Jaki jest margines bezpieczeństwa, jeżeli planowana sprzedaż wynosi 2 500 sztuk?

  1. a) 500 sztuk poprawna
  2. b) 800 sztuk
  3. c) 1 000 sztuk
  4. d) 1 500 sztuk
Bilansjusz wyjaśnia:

Dlaczego tak: Próg rentowności ilościowy = 40 000 / (50 - 30) = 2 000 sztuk. Margines bezpieczeństwa = 2 500 - 2 000 = 500 sztuk. Pozostałe wartości wynikają z błędnego odjęcia progu od sprzedaży lub niepoprawnego obliczenia progu.

Podstawa prawna: Rachunkowość zarządcza - margines bezpieczeństwa

Pułapka: Zdający często mylą margines bezpieczeństwa z progiem rentowności lub liczą go od kosztów stałych zamiast od wielkości sprzedaży.

Przedsiębiorstwo wykazuje następujące dane za okres: przychody ze sprzedaży 500 000 zł, koszty zmienne 300 000 zł, koszty stałe 150 000 zł. Ile wynosi dźwignia operacyjna?

  1. a) 2,00
  2. b) 2,50
  3. c) 4,00 poprawna
  4. d) 3,00
Bilansjusz wyjaśnia:

Dlaczego tak: Dźwignia operacyjna = marża pokrycia / zysk operacyjny. Marża pokrycia = 500 000 - 300 000 = 200 000 zł. Zysk operacyjny = 200 000 - 150 000 = 50 000 zł. Dźwignia = 200 000 / 50 000 = 4,00. Pozostałe wartości wynikają z błędnych obliczeń, np. podzielenia marży przez przychody lub pomylenia zysku z marżą.

Podstawa prawna: Rachunkowość zarządcza i budżetowanie - dźwignia operacyjna

Pułapka: Zdający często mylą formułę dźwigni operacyjnej z progiem rentowności lub liczą dźwignię jako stosunek kosztów stałych do zmiennych.

W analizie odchyleń budżetowych, jeżeli rzeczywiste koszty materiałów są wyższe od kosztów planowanych, ale rzeczywista wielkość produkcji jest wyższa od planowanej, to odchylenie spowodowane zmianą cen materiałów będzie:

  1. a) niekorzystne, jeśli cena zakupu materiałów wzrosła poprawna
  2. b) korzystne, jeśli cena zakupu materiałów wzrosła
  3. c) niezależne od ceny, zależy tylko od ilości
  4. d) niemożliwe do ustalenia bez danych o ilości
Bilansjusz wyjaśnia:

Dlaczego tak: Odchylenie cenowe materiałów oblicza się jako (cena rzeczywista - cena planowana) * ilość rzeczywista. Jeśli cena wzrosła, odchylenie jest niekorzystne, niezależnie od wzrostu produkcji. Wariant z korzystnym odchyleniem przy wzroście ceny jest błędny. Odchylenie cenowe zależy od ceny i ilości, ale przy wyższej cenie zawsze jest niekorzystne. Można je ustalić, znając ceny i ilości, więc wariant o braku możliwości jest błędny.

Podstawa prawna: Rachunkowość zarządcza - analiza odchyleń (opracowanie własne)

Pułapka: Zdający mylą odchylenie cenowe z odchyleniem ilościowym; wzrost ceny zawsze daje odchylenie niekorzystne, nawet jeśli łączne odchylenie jest korzystne dzięki oszczędnościom ilościowym.

W analizie odchyleń budżetowych odchylenie cenowe dla materiałów bezpośrednich oblicza się jako:

  1. a) różnicę między ceną rzeczywistą a ceną standardową, pomnożoną przez rzeczywistą ilość zużytych materiałów poprawna
  2. b) różnicę między ilością rzeczywistą a ilością standardową, pomnożoną przez cenę standardową
  3. c) różnicę między kosztem rzeczywistym a kosztem standardowym, bez podziału na czynniki
  4. d) różnicę między ceną rzeczywistą a ceną standardową, pomnożoną przez standardową ilość zużytych materiałów
Bilansjusz wyjaśnia:

Dlaczego tak: Odchylenie cenowe materiałów oblicza się jako (cena rzeczywista - cena standardowa) * rzeczywista ilość zużytych materiałów. Odchylenie ilościowe natomiast to (ilość rzeczywista - ilość standardowa) * cena standardowa. Pozostałe odpowiedzi dotyczą odchylenia ilościowego lub łącznego odchylenia kosztów.

Podstawa prawna: Rachunkowość zarządcza - analiza odchyleń

Pułapka: Zdający często mylą wzory na odchylenie cenowe i ilościowe, używając niewłaściwej ilości (standardowej zamiast rzeczywistej) w odchyleniu cenowym.

W analizie odchyleń budżetowych, odchylenie ceny materiałów oblicza się jako:

  1. a) różnicę między ceną budżetową a rzeczywistą, pomnożoną przez rzeczywistą ilość poprawna
  2. b) różnicę między ilością budżetową a rzeczywistą, pomnożoną przez cenę budżetową
  3. c) różnicę między kosztem budżetowym a rzeczywistym
  4. d) różnicę między ceną rzeczywistą a budżetową, pomnożoną przez ilość budżetową
Bilansjusz wyjaśnia:

Dlaczego tak: Odchylenie ceny materiałów to (cena rzeczywista - cena budżetowa) × rzeczywista ilość. Użycie ilości budżetowej lub pominięcie mnożenia prowadzi do błędnych wyników. Pozostałe warianty dotyczą odchylenia ilościowego lub łącznego.

Podstawa prawna: Rachunkowość zarządcza - analiza odchyleń

Pułapka: Częstym błędem jest użycie ilości budżetowej zamiast rzeczywistej przy obliczaniu odchylenia ceny.

W analizie odchyleń odchylenie niekorzystne w kosztach materiałów bezpośrednich wystąpi, gdy:

  1. a) rzeczywiste zużycie jest niższe od normatywnego
  2. b) rzeczywista cena materiału jest wyższa od ceny normatywnej poprawna
  3. c) rzeczywiste koszty są niższe od planowanych
  4. d) rzeczywista produkcja jest wyższa od planowanej
Bilansjusz wyjaśnia:

Dlaczego tak: Odchylenie niekorzystne oznacza, że koszty są wyższe niż założone. Wyższa cena materiału od normatywnej zwiększa koszty, więc jest niekorzystne. Niższe zużycie lub niższe koszty to odchylenia korzystne, a wyższa produkcja nie jest bezpośrednio odchyleniem kosztów.

Podstawa prawna: Rachunkowość zarządcza i budżetowanie (materiał źródłowy)

Pułapka: Interpretowanie odchyleń odwrotnie: korzystne jako niekorzystne.

W budżecie elastycznym, dla wielkości produkcji 8 000 szt., budżetowane koszty zmienne wynoszą 40 000 zł, a koszty stałe 20 000 zł. Rzeczywista produkcja wyniosła 9 000 szt. Jaki jest budżetowany koszt całkowity dla rzeczywistej wielkości produkcji?

  1. a) 60 000 zł
  2. b) 62 500 zł
  3. c) 65 000 zł poprawna
  4. d) 67 500 zł
Bilansjusz wyjaśnia:

Dlaczego tak: Koszt zmienny na jednostkę = 40 000 / 8 000 = 5 zł. Dla 9 000 szt. koszt zmienny = 45 000 zł, a koszt stały pozostaje 20 000 zł, więc razem 65 000 zł. Pozostałe odpowiedzi wynikają z błędnego przeliczenia kosztu jednostkowego lub dodania kosztów stałych.

Podstawa prawna: Budżetowanie elastyczne

Pułapka: Częstym błędem jest nieprzeliczenie kosztów zmiennych na jednostkę i proporcjonalne zwiększenie kosztów stałych lub pomylenie wielkości budżetowej z rzeczywistą.

W poradniku

Rachunek kosztów zmiennych i próg rentowności

Dlaczego rachunek kosztów zmiennych daje inny wynik niż pełny, jak policzyć próg rentowności i odchylenia oraz czym kierować się przy wąskim gardle.

Wróć do spisu dziedzin albo przejdź do testów z tej dziedziny.